Culturele instellingen spreken de niet-artistieke taal nog onvoldoende, vindt George Lawson, directeur van het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten die onlangs de verdeling van de kunstsubsidies voor de komende vier jaar presenteerde. Maar wat is precies een cultureel ondernemer? En hoe schrijf je een deugdelijk beleidsplan?
Het fonds beoordeelde bijna driehonderd aanvragen. Ruim honderd daarvan kunnen rekenen op structurele subsidie en bijna zestig organisaties verliezen hun rijksbijdrage. Het fonds keek – na het criterium kwaliteit – scherper dan voorheen naar het beleidsplan en het cultureel ondernemerschap. Die passages wekken volgens Lawson vaak nog de indruk van ‘eerste schreden’.
Beleidplannen in de culturele wereld zijn geen nieuw fenomeen. ‘Ze zijn heel belangrijk’, bevestigen cultureel ondernemers. ‘Eminente kunstenaars vragen geen subsidie aan voor zichzelf, maar voor bedrijven’, sprak Lawson. ‘Zoals elk bedrijf moet je een bedrijfsplan hebben en bij een aantal zag dat er niet goed uit.’
Marja Wouters, zakelijk directeur van Dance Works Rotterdam (DWR) die de subsidie ziet verdwijnen, was aanvankelijk blij met Lawsons opmerkingen. ‘Natuurlijk is een culturele instelling een bedrijf dat met een goed bedrijfsplan moet komen. Zo werken wij al jaren.’
Het fonds laakt het beleidsplan van DWR en is niet overtuigd van het cultureel ondernemerschap. Wouters: ‘Het gaat hartstikke goed met het bedrijf en we hebben een goed beleidsplan. Het fonds houdt blijkbaar van beleidsplannen met gebakken lucht. Daar doen wij niet aan.’ Met de kennis van nu had ze geen andere nota geschreven. ‘We zijn zeker niet over één nacht ijs gegaan. Ook externe adviseurs hebben eraan gewerkt.’
Dat geldt ook voor Asko|Schönberg van chef-dirigent Reinbert de Leeuw. Het beleidsplan ontrolt zich aan de hand van thema’s en vragen van het ministerie van OCenW, legt interim-directeur Ad ’s Gravesande uit. ‘Het is een beetje een invuloefening en er is door meerdere mensen, ook door leden van de Raad van Toezicht, aan geschreven.’
Hij acht het beleidsplan buitengewoon nuttig, al vraagt hij zich af of er wel adequaat mee wordt omgegaan. Heeft het fonds een goed beeld van je instelling dan kan een beroerd beleidsplan geen roet in het eten gooien. ‘Andersom geldt dat ook.’
Het fonds noemt het huidige en beoogde cultureel ondernemerschap van Asko|Schönberg zeer teleurstellend en weinig realistisch. s’ Gravesande: ‘We hebben 40 % eigen inkomsten en brachten twee jaar geleden een cd/dvdbox inclusief boek uit. De investering van drie ton hebben we extern gefinancierd. Welke andere criteria hanteer je dan?’
In een ingezonden brief in de Volkskrant schreef Lawson dat gevestigde en prestigieuze kunstinstellingen openheid moeten geven over hun financiën. ‘Als wij in Nederland vinden dat Hare Majesteit zich over haar huishoudboekje moet kunnen verantwoorden, dan mogen we dat ook verlangen van grote namen als Reinbert de Leeuw.’ De opmerking heeft ’s Gravesande gepikeerd. ‘Het suggereert dat het huishoudboekje niet op orde zou zijn. Dat is volkomen klets. Het wordt ook gecontroleerd door een accountantsbureau.’
Wie de beoordelingen van verschillende instellingen leest, merkt dat het fonds de niet-artistieke aspecten vaak bekritiseert. Zo veegt het de vloer aan met het cultureel ondernemerschap en de cijfermatige onderbouwing van het Nederlands Kamerkoor dat de subsidie van bijna twee miljoen euro ziet afbrokkelen naar acht ton in 2012. ‘Totale onzin’, vindt directeur Leo Samana die het besluit juridisch gaat aanvechten. ‘We moeten minimaal 15 % eigen inkomsten hebben. Met 17.5 % voldoen we daar aan. De richtlijnen zijn volstrekt onduidelijk.’
Het fonds is ook uitermate kritisch over het kamerkoor Cappella Amsterdam dat qua bedrijfsvoering een slagvaardiger beleid aan de dag moet leggen. Die kritiek is even mals als bij het Nederlands Kamerkoor, maar de conclusie tegengesteld. Cappella Amsterdam krijgt de komende vier jaar meer dan vier ton, ongeveer twee keer zoveel als nu. Ook de beoordeling van het zakelijke gedeelte van het Combattimento Consort Amsterdam is negatief, maar dat gezelschap ziet de subsidie eveneens verdubbelen naar bijna vijf ton euro.
Het fonds beschouwt de kritische beoordelingen als opbouwend, zegt een woordvoerder. Het kan de instellingen verder helpen, zodat ze zich in de toekomst kunnen verbeteren, bijvoorbeeld voor de volgende ronde vierjarige subsidies. Maar de gedachte blijft hangen dat ’s Gravesande de spijker op zijn kop slaat. Bij het fonds bestaat een beeld van de kwaliteit van bepaalde instellingen. Als dat negatief is, wordt het bedrijfsplan er als argument bijgehaald.