Hoe gaat het met je? vroeg ik aan de jonge lerares Frans. Ze had het druk, vertelde ze. Natuurlijk op school met lesgeven, maar de laatste tijd ook met het schrijven van een leerboek: Grandes Lignes. Daar werkte ze één dag in de week aan. Ten minste, zo had ze dat formeel geregeld, maar in feite was ze daar natuurlijk veel meer tijd aan kwijt. Wat niet erg was, want het was heel plezierig dat te doen samen met nog enkele enthousiaste collegas van andere scholen. Als je geïnteresseerd ben, kan ik wel een paar deeltjes bij je afgeven, beloofde zij.

Enkele dagen later vond ik die op mijn deurmat.

Mijn referentiekader is de berichtgeving zoals ik die in Franse kranten en tijdschriften tegenkom. Wat mij nu het meest opval,t is dat het Frans in die boeken levensecht is, het Frans van alledag. De teksten zijn actueel en gaan over bijvoorbeeld film, sport, merkkleding, muziek. Leuke, actuele teksten. Voor leraar en leerlingen lijkt mij dat heel plezierig werken, maar dit voordeel van actualiteit heeft als nadeel dat die boeken snel verouderen. Ze moeten voortdurend worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Een kostbare en omslachtige procedure. Dit moet in dit digitale tijdperk efficiënter kunnen.

Waarom die teksten en opdrachten niet via internet beschikbaar gesteld? Als er een duidelijke koppeling is met het leerboek zijn die alleen interessant voor de leerlingen die gebruik maken van die methode. Dus kun je de kosten van de elektronisch verspreide werkboeken in het leerboek verdisconteren. Uitgeverijen doen dat vermoedelijk niet, omdat de kopers van boeken dan zo weinig zichtbare waar voor hun geld krijgen. Ik denk dat de invoering van gratis schoolboeken wat dit betreft voor een doorbraak kan zorgen.

Komend jaar gaat het geld dat de regering hiervoor opzij heeft gelegd nog rechtstreeks naar de ouders, maar het ligt in de bedoeling dat het in de jaren daarna naar de scholen gaat. Uitgevers doen in die nieuwe opzet niet langer zaken met individuele ouders, maar met scholen. Als een school kiest voor een bepaald leerboek kan dat gekoppeld worden aan een digitaal abonnement op het aanvullend materiaal. Het zijn dan niet de ouders, maar de leraren die bepalen of ze waar voor hun geld krijgen. Op dezelfde wijze kun je er ook voor zorgen dat nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen zonder vertraging het onderwijs bereiken.

Naast dit voordeel brengt de invoering van gratis schoolboeken een niet te onderschatten gevaar met zich mee. De inkoop van de schoolboeken dient openbaar te worden aanbesteed. De onderhandelingen met de uitgevers of distributeurs over de leveringsvoorwaarden zullen niet worden gevoerd door de scholen, maar door hun zakelijke leiders, de besturen dus. Hun onderhandelingspositie is erbij gebaat dat zij zo veel mogelijk van hetzelfde bestellen bij dezelfde leverancier. Dus bestaat het gevaar dat de leraren van alle onder een bepaald bestuur ressorterende scholen verplicht worden te werken met dezelfde methode. Of zoveel mogelijk met de boeken van één bepaalde uitgever.

De kwaliteit van het onderwijs staat of valt met de kwaliteit van de leraren en die laat je natuurlijk niet werken met ander materiaal dan dat waar zij voor kiezen. Dat de keuze van het leermateriaal dient te liggen bij degenen die ermee moeten werken en niet bij hun besturen is iets wat ik, als ik minister was, gewaarborgd zou willen zien.

Autonomie van de scholen, versterking van de positie van de leraren, met die gratis leerboeken lopen we het gevaar precies de tegengestelde richting uit te gaan.