`Zwakke blazen hoeven toch ook geen tijd in te halen?'
Salaris of vakantiedagen inleveren als straf voor het roken van een sigaret? Het gebeurt al in de praktijk. De vraag is of deze maatregelen ook mogen. Het wachten is op de eerste rechtszaak.
Roken op het toilet met het raampje open, kleumend bij een rookpaal of onbetaald en buiten in de kou. Sinds 1 januari vorig moet rokend Nederland het ontgelden. En niet iedereen is daar even blij mee. De Voedsel en Waren Autoriteit voerde vorig jaar zo'n tweeduizend inspecties uit, veelal na een melding van een klacht van een boze werknemer. Een jaar na invoering van het nieuwe rookbeleid blijken dan ook de nodige boetes te zijn uitgedeeld aan zowel stiekeme rokers als nog altijd onwetende werknemers en werkgevers.
,,Wij krijgen hier de gekste meldingen'', vertelt directrice Trudy Prins van Stivoro, de nationale organisatie voor voorlichting over de gezondheidsrisico's van roken. ,,Zo belde pas een mevrouw die vertelde dat haar rokende baas het hele bedrijf rookvrij had gemaakt, behalve zijn eigen kantoor. Tja, dat kan natuurlijk niet. Er zijn nog veel misverstanden over het nieuwe rookbeleid. Zo heeft 20% van alle bedrijven de verkeerde stappen ondernomen om zich aan het nieuwe rookbeleid aan te passen. Een andere 20 % heeft het bedrijf nog helemaal niet aangepast.''
De Voedsel en Warenautoriteit (VWA) -de oude Keuringsdienst van Waren- heeft zich het afgelopen jaar vooral gericht op het natrekken van de anonieme klachten van werknemers die aangaven hinder te hebben van rokende collega's. Tot juni 2004 zijn op deze wijze 53 bedrijven beboet en volgens het VWA zijn er sindsdien vele boetes bijgekomen. Het opsteken van een sigaretje op de daar niet voor bestemde plek is echter niet aan te raden. Per betrapte werknemer of bewoner moet een bedrijf of instelling al snel 300 euro betalen en dat kan oplopen tot een maximum van 2400 euro bij herhaling. Bovendien trekt het VWA elke klacht na.
Een belletje naar de klachtenlijn van het VWA met een tip over een rokende collega heeft dus nogal wat consequenties. Volgens het Stivoro is het aantal niet aangepaste bedrijven mede zo hoog, omdat veel werknemers van vooral kleine bedrijven niet durven te klagen. Truus de Bakker, kapster in een kleine kapsalon in Amsterdam weet hier alles van. ,,Mijn vier collega's steken de ene peuk op na de ander'', vertelt ze verontwaardigd. ,,Tijdens mijn sollicitatieprocedure is wel gevraagd of ik hier problemen mee had, maar omdat ik deze baan dolgraag wilde hebben, zei ik natuurlijk van niet. Nu zit ik met de gebakken peren. Ik durf echter niet te klagen, omdat ik nog in mijn proefperiode zit. De klachtenlijn ga ik zeker niet bellen, want na een inspectie weet mijn baas meteen hoe het zit. Bovendien wil ik zo'n hoge boete niet op mijn geweten hebben.''
Alle voorlichtingscampagnes ten spijt; aan de Klachtenlijn blijken nog de nodige misverstanden te bestaan over het nieuwe rookbeleid. Want is een werkgever verplicht om een rookruimte in te richten? Zijn rookruimten gebonden aan bepaalde voorwaarden? Ben je verplicht om een aanhangsel bij een arbeidsovereenkomst te tekenen waarin wordt gevraagd of je verlofdagen of onbetaalde arbeid wilt omzetten in extra rooktijd op de daarvoor aangewezen plekken? En kan een bedrijf een sanctiebeleid hanteren waarbij schriftelijk is vastgelegd dat het niet de werkgever, maar de werknemer is die wordt beboet als deze buiten de aangewezen en vastgelegde rookplaatsen en -tijden rookt.
Met deze laatste twee vragen stapte werknemer Peter Vis van een bouwbedrijf in Rotterdam naar zijn afdeling personeelszaken. ,,Ik kreeg te horen dat wat in dit aanhangsel stond, klopte. Bij een eerste overtreding zou ik een schriftelijke waarschuwing krijgen, bij de tweede een boete van 25 euro die op mijn salaris zou worden ingehouden. Bij de derde overtreding zouden zelfs arbeidsrechtelijke maatregelen genomen worden.''
Volgens het Stivoro en de VWA mag de werkgever inderdaad een nieuw rookbeleid maken, zolang er maar niet wordt gerommeld met de reguliere pauzes. Vis: ,,Hier ben ik het echter niet mee eens.''
Ook FNV Bondgenoten vindt deze maatregelen buitengewoon streng. Beleidswoordvoerder Jan Warning: ,,Uiteraard is de werkgever verplicht om toezicht te houden op veilige arbeidsomstandigheden. Een sanctiemaatregel kan hierbij een goed hulpmiddel zijn, zeker als een er verhoogd bedrijfsrisico ontstaat door het roken van een sigaret. Maar om dit vast te leggen in een contract waarin wordt gedreigd met arbeidsrechtelijke maatregelen vind ik ver gaan. Ook vind ik het niet kunnen dat rokende werknemers tijd moeten inhalen. Zwakke blazen en niet-rokende werknemers met een grote voorliefde voor het koffieapparaat hoeven toch ook geen tijd in te halen? Hier zijn echter nog geen rechtelijke uitspraken over geweest. Helaas grijpen nog veel werkgevers naar dit soort belachelijke maatregelen. En dat terwijl goed leidinggeven en communiceren natuurlijk een veel vriendelijker oplossing is bij een goede invoering van het rookbeleid.''

Informatie
Meer informatie over het Nederlandse rookbeleid is te vinden op:
www.vwa.nl
www.stivoro.nl
www.rokenendewet.nl
www.rokenendewerkplek.nl

Roken in...
Verpleegtehuizen
Na een jaar uitstel moeten sinds 1 januari ook verpleeg- en verzorgingstehuizen aan de voorwaarden van de Tabakswet voldoen.
Openbaar vervoer
Exploitanten van personenvervoer zijn verplicht om ervoor te zorgen dat hun passagiers tijdens de reis geen hinder of overlast van roken ondervinden. Voor vliegtuigen geldt dit verbod al sinds 17 juli 2002.
De horeca
Minister Hoogervorst heeft de horeca voorlopig tot 2008 uitgezonderd van de verplichting om een rookvrije werkomgeving te garanderen.

Vragen over een rookvrije werkplek
De meest gestelde vragen en misverstanden over de rookvrije werkplek bij de klachtenlijn van de VWA:
Is een werkgever verplicht om een rookruimte in te richten?
Nee, de werkgever is niet verplicht om een rookruimte in te richten. Hij kan hiertoe wel besluiten om de rokers in het bedrijf de gelegenheid te bieden om toch af en toe te roken zonder overlast te veroorzaken.
Mag de kantine uitgezonderd worden van het rookverbod?
Nee, volgens de Tabakswet dienen kantines en bedrijfsrestaurants voor het eigen personeel rookvrij te zijn. Het is wel mogelijk een tweede kleinere of bedrijfskantine uit te zonderen van het rookverbod.
Mag (een deel van) de kantine of bedrijfsrestaurant op bepaalde tijden gebruikt worden als rookruimte?
Nee, de kantine of het bedrijfsrestaurant behoren volledig rookvrij te zijn. Ook op de tijdstippen dat in deze ruimten niet wordt gerookt, is nog sprake van blootstelling aan schadelijke tabaksrook.
Is een werknemer verplicht om een aanhangsel bij een arbeidsovereenkomst te tekenen waarin staat dat de tijd die hij of zij rookt, ingehaald moet worden?
Volgens FNV Bondgenoten mag dit niet. Zij wil graag een proefproces gaan voeren over dit onderwerp.
Kan een bedrijf een sanctiebeleid hanteren waarbij schriftelijk is vastgelegd dat het niet de werkgever, maar de werknemer is die wordt beboet als deze buiten de aangewezen en vastgelegde rookplaatsen en -tijden rookt?
Ja, de werkgever mag een rookbeleid maken, waarbij sancties worden vastgelegd. Dergelijke sancties moeten tot stand komen in overleg met de ondernemingsraad, om ervoor te zorgen dat de tarieven op juiste wijze (afhankelijk van het bedrijfsrisico) zijn berekend.
Sinds wanneer zijn de regels voor een rookvrije werkplek eigenlijk van kracht?
Sinds 1 januari 2004.
Waar gelden de regels voor een rookvrije werkplek?
De regels zijn van toepassing op alle bedrijven of instellingen met één of meer werknemer(s) in dienst.
Waarom mag ons bedrijf niet in goed overleg afspraken maken over roken op het werk?
Met de inwerkingtreding van de regels over de rookvrije werkplek is een einde gekomen aan een periode van ruim tien jaar zelfregulering op dit terrein. Omdat met deze zelfregulering in de praktijk onvoldoende resultaat werd behaald, is gekozen voor de rookvrije werkplek als een rechtstreeks geldend recht in de Tabakswet.
Moeten de rookruimten aan bepaalde voorwaarden voldoen?
De rookruimte moet afsluitbaar zijn en er mag geen rookoverlast zijn in aangrenzende ruimtes. De ruimte mag ook niet in gebruik zijn voor andere activiteiten als bijvoorbeeld een vergaderzaal of kopieerruimte. Een open rookabri is dus niet toegestaan, maar kan wel in een aangewezen afgesloten rookruimte geplaatst worden om hinder en overlast verder te beperken.
Zijn er ook uitzonderingen op de Tabakswet?
Op het verbod tot roken geldt een beperkt aantal uitzonderingen. Het verbod geldt niet voor delen van horeca-inrichtingen die voor het publiek bestemd zijn, voor de open lucht (bedrijfsterrein), voor ruimtes die privé zijn en ook niet voor de voor het publiek bestemde delen van tabaksspeciaalzaken en speelautomatenhallen en het voor het publiek bestemde personenvervoer dat aan bepaalde voorwaarden voldoet. Een werkgever hoeft geen maatregelen te treffen voor ruimtes waarover hij geen zeggenschap heeft.
Op mijn werk ondervind ik hinder en overlast van roken? Kan ik hierover een klacht indienen?
Bij de Warenklachtlijn van de VWA is het mogelijk om een klacht in te dienen over roken op de werkplek. Deze lijn is 7 dagen per week en 24 uur per dag bereikbaar op het gratis telefoonummer: 0800 0488. Het is ook mogelijk een klachtenformulier in te vullen op: www.vwa.nl De VWA garandeert uw anonimiteit.