Geldnood dwingt tot steeds meer fusies

Drechterland, Rijnsburg, Warmond en nog zo'n tien andere gemeenten dreigen 1 januari 2006 te worden opgeheven. Het afgelopen jaar verdwenen er al 27, in de grootste herindeling sinds 2001. De emoties lopen vaak hoog op.
De Slag om Doesburg werd vorige week herdacht. De voorman van de SP in het pittoreske Achterhoekse stadje, Willem Bouman, is er trots op. ,,Wij zijn de enige gemeente die erin is geslaagd een fusie tegen te houden. Daarop heffen we het glas.''
Honderden Doesburgers namen vorig jaar deel aan een door de SP opgezet e-mailbombardement aan de Tweede Kamer, waarin bezwaar werd gemaakt tegen de samenvoeging met Zevenaar. Met succes, de herindeling werd afgeblazen.
Bouman: ,,Niet dat wij zo lastig zijn, hoor. Met onze buurgemeenten in de Achterhoek hadden we best willen samengaan. Maar toen zij dat niet wilden en vervolgens, op het allerlaatste moment, werd voorgesteld Doesburg bij de grote gemeente Zevenaar te voegen, brak onze klomp. Wij wilden niet dat ons bestuur zo ver buiten de stad kwam te liggen.''
Ook in Warnsveld en Dinxperlo hadden bewoners de koppen woedend bij elkaar gestoken. Zij konden echter het tij niet keren.
Een fusie is vaak een goede oplossing voor kleine gemeenten, meent dr. Theo Camps, hoogleraar bestuurs- en informatiekunde van de Universiteit van Tilburg. ,,Veel kleine gemeenten hebben een ongezond bestuur'', zegt hij. ,,Het lukt ze door geldgebrek bijvoorbeeld maar nauwelijks het jeugdbeleid overeind te houden en procedures voor het aanvragen van vergunningen vergen ook te veel tijd. Door het samengaan met een buurgemeente is het vaak mogelijk daadkrachtiger op te treden. Op de achtergrond speelt echter altijd de vraag hoe groot een gemeente mag worden.''
Zevenhuizen-Moerkapelle is een van de vele gemeenten die overwegen te fuseren. ,,Als kleintje red je het gewoon niet'', vertelt burgemeester Westendorp treurig. ,,Onlangs is besloten duizenden woningen in onze gemeente te bouwen, een verdubbeling van de huidige grootte. Een fusie met Nieuwerkerk aan de IJssel en Moordrecht zou ons kunnen helpen deze dure ontwikkelingen te doorstaan. Ons terugtrekken in het dorp is dus geen optie. Ik vind het wel zaak onze dorpse omgeving te behouden. Daarom wil ik niet dat de gemeente meer dan 10.000 inwoners krijgt. We moeten niet te veel ambtenaren bij elkaar zetten, zoals in Rotterdam, waar men elkaar maar een beetje aan het bezighouden is.''
Ook Camps meent dat een te grote gemeente ambtelijke chaos oplevert. Hij beschouwt 30.000 inwoners als ideaal. In zijn rapport Sterke steden, de stad in functie van de regio laat hij zich bovendien kritisch uit over de aanpak bij de recente fusies in Oost-Gelderland. Volgens hem is ten onrechte verzuimd van Zutphen en Doetinchem sterke centrumgemeenten te maken. ,,In plaats van de steden, de motoren van het gebied, sterker te maken, zijn de plattelandsgemeenten sterker gemaakt. De centrumsteden kunnen zo hun stedelijkheid te weinig ontwikkelen. Op den duur zal dit ten koste gaan van de perspectieven voor Oost-Gelderland als geheel.''
In 2006 zullen in elk geval Venhuizen, Drechterland, Katwijk, Rijnsburg, Valkenburg, Sassenheim, Warmond en Voorhout fuseren, veelal om financiële redenen. Provinciale Staten van Utrecht zijn onlangs akkoord gegaan met de herindeling van een aantal gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug. Maarn, Amerongen, Leersum, Doorn en Driebergen-Rijsenburg zullen volgend jaar hoogstwaarschijnlijk de gemeente Heuvelrug vormen.
Bewonersprotesten hebben nog niet geklonken en ook zijn nog geen referenda uitgeschreven. Overigens is de gemeente niet verplicht zich iets aan te trekken van de uitslag van een referendum. Willem Bouman geeft ontevreden burgers daarom de volgende tip: ,,Actie voeren! Dat is het enige dat helpt!''