Televisietoestellen, videorecorders, computers. Jaarlijks zetten Nederlanders 114 miljoen kilo kapotte huishoudelijke apparaten op straat. Afhankelijk van de gemeente haalt de reinigingsdienst de spullen gratis op of moet de consument ze naar een stortplaats brengen. Winkels waar een nieuw soortgelijk apparaat wordt gekocht, nemen het oude ook weleens aan. Volgens de Stichting Nederlandse Verwijdering Metalelektro Producten (NVMP) die de verwijderingsbijdrage int en het milieuvriendelijke hergebruik verzorgt, blijkt dat het vaak onduidelijk is of apparaten wel echt netjes worden gerecycled.

De NVMP maakt zich vooral zorgen over de terugloop van het aantal ingeleverde groot witgoed apparaten bij haar gecontracteerde verwerkers. Het afgelopen jaar liet de stichting 270.000 van zulke apparaten uit elkaar halen, twintig procent minder dan in 2004. De hoge ijzerprijs heeft hier alles mee te maken. Gemeenten zijn daardoor sneller geneigd om de spullen naar de oud ijzerboer om de hoek te brengen. ,,Een volle container levert al snel 600 euro op. Dus waarom zou je het dan naar ons sturen,'' legt directeur Kees Heuvelman uit van de NVMP -verwerker 'HKS Metals'.
Waar de oud ijzerboer en opkoper de afgedankte apparaten uiteindelijk naartoe brengen, is onduidelijk. Uit onderzoek van het ministerie van VROM en uit controles bij de douane bleek in 2004 dat dergelijke handelaren grote hoeveelheden afgedankte elektrische en elektronische apparatuur illegaal exporteren. Het onderzoek was vooral gericht op detaillisten die de spullen aanleverden. Handelaren stuurden de apparaten door naar continenten als Azië en Afrika om ze door lokale bedrijven op milieuonvriendelijke wijze te laten verwerken of repareren. Zulke bedrijven branden moeilijk te verwijderen resten vaak zonder bescherming weg en laten milieuvervuilende restanten achter op onbeschermde bodem.
De NVMP is bang dat deze handel nog steeds plaatsvindt. De stichting start daarom een onderzoek om erachter te komen wat er precies met de apparaten gebeurt nadat ze bij de gemeentelijke reinigingsdienst de deur uit gaan. Gemeenten hebben de mogelijkheid om de spullen aan een handelaar te geven of aan een verwerker van de NVMP. Directeur André Habets van de Stichting Bruingoed van de NVMP: ,,Een oud ijzerboer kan de producten naar een opkoper brengen die ze op milieuvriendelijke wijze recycled, maar zeker is dat niet. Kringloopwinkels lappen die machines ook vaak op. Het zou veel beter zijn voor het milieu om deze energievretende apparatuur tot grondstoffen te verwerken.'' Gerrit Scharenborg van kringloopbedrijf De Beurs in Oldenzaal vindt dat de NVMP overdrijft. ,,Het is toch geweldig dat wij die apparaten weer aan de praat krijgen en voor een schappelijk bedrag kunnen verkopen aan mensen die het niet zo breed hebben. De gemeente wil dat wij daarvoor zorgen en brengt daarom alle afgedankte apparatuur naar ons bedrijf. Elke week zitten er wel een stuk of vijf apparaten tussen die echt kapot zijn. Die brengen we tegen een vergoeding naar een oud ijzerboer.''
Het is een gang van zaken die veel consumenten niet vreemd is. Mensen verdienen immers zelf ook graag een centje aan een kapot apparaat. Net als sommige bedrijven en gemeenten brengen ze het naar een oud ijzerboer, of bieden ze het aan op internet. Of dat wel zo goed is voor het milieu, is iets waar niet iedereen bij stilstaat. Op Marktplaats barst het van de advertenties: van kapotte wasmachines en drogers tot strijkijzers en magnetrons.
Oud ijzerboer Jan, die op Marktplaats adverteert, accepteert elk aangeboden apparaat als er maar oud ijzer in zit: ,,Het oud ijzer dat ik ophaal, breng ik altijd naar een opkoper. Voor zover ik weet, exporteert hij het spul naar het buitenland. De zaken gaan hartstikke goed! Ik reis de hele regio rond om die spullen te halen. Afhankelijk van het gewicht geef ik een paar euro voor een wasmachine.''
En zo heeft de consument zijn verwijderingsbijdrage alweer bijna terugverdiend.
Want hoe hoog was die bijdrage ook alweer toen we die wasmachine kochten? Op de website van de NVMP op www.nvmp.nl zijn de tarieven terug te lezen. Voor een wasmachine en droger betalen mensen bijvoorbeeld vijf euro aan verwijderingsbijdrage. Is het eigenlijk niet vreemd dat we bij de aanschaf van een nieuw apparaat bijna altijd een bijdrage betalen voor de milieuvriendelijke verwerking? Als gemeenten niet verplicht zijn om het apparaat naar een NVMP-verwerker te sturen, is het immers nog maar de vraag of het tot grondstoffen wordt verwerkt en optimaal wordt hergebruikt.
Kees Heuvelman van MKS Metals vindt van niet, maar denkt dat het geen slecht idee is om het systeem aan te passen. ,,Misschien moet de NVMP erover nadenken om een hoger bedrag te betalen aan de gemeente voor de inzameling en sortering van die apparaten. Ze kloppen nu natuurlijk niet voor niets aan bij oud ijzerboeren en kringloopwinkels in plaats van bij een NVMP-verwerker. Het zou stukken beter zijn voor het milieu, omdat je er dan zeker van bent dat het merendeel van de apparatuur op de juiste wijze wordt verwerkt. Afgedankte apparaten komen uiteindelijk toch vooral bij de gemeente terecht en niet bij de detaillist.''