Uw zoekopdracht

Zoeken in een regio



Je mag je druk maken over de natuur
Je mag je druk maken over de natuur

Je mag je druk maken over de natuur

datum plaatsing

 30-dec-06

medium

 PZC

auteur

 Peter de Jaeger


Dit jaar waren er meer milieuwaarschuwingen dan ooit. Hoe komt dat. Is hier sprake van een hype of is er echt iets aan de hand? En zoja, kunnen we het tij keren?

De boswachter snijdt met zijn zakmes een stukje boomschors af en laat het ruiken. “Die amandelgeur is blauwzuur. Via de bladeren komt dat gif op de grond en krijgen andere bomen geen kans.” Het is schors van de Amerikaanse vogelkers. Die plant houdt verjonging van de bossen tegen en zorgt voor saaie houtopstand. Daarom word deze boosdoener regelmatig afgezaagd of met een lier uit de grond getrokken. “Dat is veel werk, waarvoor we vaak een beroep doen op vrijwilligers”, zegt Jan Kluskens van de stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen Limburg. Bij wijze van uitzondering beheert de club ook een stuk bos van 10 hectare bij Mierlo, in de Brabantse Kempen. Dat groen is van energiemaatschappij Greenchoice uit Rotterdam. Een groep van veertig klanten en medewerkers is net langs geweest voor een werkdag.
Buiten spelen voor volwassenen is leuk. Maar het idee erachter is nobeler. Michiel Rexmeijer van Greenchoice: ”We willen de mensen de kans geven mee te helpen een stuk bos in stand te houden. Elke klant heeft gemiddeld 135 groeiende bomen nodig ter compensatie van de CO2 uitstoot door zijn eigen energieverbruik.” Welwillende klanten betalen daarom maandelijks 5 euro bovenop hun energierekening. Met dat extra geld wordt niet alleen bos in Nederland, maar ook een stuk regenwoud beheerd in de Amazone aan de Uruca rivier in Brazilië. Daarnaast wordt er nieuw tropenbos aangelegd in Ecuador.
Ook Essent en NUON hebben her en der klimaatbossen. Milieusparen bij de ASN bank gaat automatisch gepaard met bosaanleg. Bij de ABN Amro bank horen inmiddels weerderivaten en handel in mandjes zonneschijn, wind en neerslag tot het gangbare assortiment. Het bedrijfsleven helpt grif mee het geweten te sussen van de milieubewuste consument.
En dat is schijnbaar hard nodig. Sla de krant maar open. De milieuwaarschuwingen zijn dit jaar niet van de lucht. Skiën in de Alpen kan straks niet meer, omdat er niet genoeg sneeuw valt. De poolkappen smelten en gletsjers verdwijnen als sneeuw voor de zon. De zeespiegel stijgt en een vloedgolf dreigt. De biodiversiteit holt achteruit met het uitsterven van meer dan een miljoen soorten dieren en planten. De oceanen zijn over veertig jaar leeggevist en de koraalriffen verdwenen. Kortom, de dreigingen hangen als vele zwaarden van Damocles boven ons hoofd.
Maar hoe serieus is die jobstijding? “Milieuwaarschuwingen steken sinds de jaren zestig regelmatig de kop op”, zegt Tuur Mol, hoogleraar Milieubeleid aan de Wageningen Universiteit. “Dergelijke golven in de media aandacht hangen vooral samen met de beschikbaarheid van mooie plaatjes. Soms hebben alarmerende rapporten en ongelukken, zoals Tsjernobyl, een stuwende werking. Maar het zijn veeleer sociale processen die leidend zijn dan daadwerkelijk fysieke milieuveranderingen. In die zin kun je spreken over een hype, die vanzelf weer over gaat, zoals op dit moment het broeikaseffect. Overigens, na de hype vallen we niet terug in de oude staat, maar zijn alerter en meer paraat”.
Apocalyptische visies zijn van alle tijden en bestonden al voordat er radio en televisie was. Reeds in de bijbel wordt in het Boek der Openbaringen beschreven hoe de wereld ten onder zal gaan aan vuur. Ook de alles vernietigende zondvloed was een mogelijke straf van boven. De Griekse wijsgeer Plato voorspelde als eerste de ondergang van de wereld door overbevolking. Dat werd nog eens dunnetjes overgedaan door de Romein Tertullianus in de tweede eeuw en Giovanni Botero in de zestiende eeuw. Thomas Malthus waarschuwde voor hetzelfde gevaar in zijn wereldberoemde ‘Essay on the principle of population’ uit 1798. Volgens hem nam de bevolking sneller toe dan de voedselproductie. Hongersnoden, oorlogen en ziektes waren het gevolg. Geen van deze voorspellingen kwamen uit.
Meer recent zijn de -gelukkig- eveneens niet uitgekomen catastrofes zoals aangekondigd door de Club van Rome, begin jaren zeventig. Door het opraken van de grondstoffen werd ons rond het jaar 2000 ramp na ramp beloofd. Nog niks van gemerkt. Door de lagere temperaturen eind jaren zestig, begin jaren zeventig dachten wetenschappers zelfs dat er een nieuwe ijstijd voor de deur stond. Sommigen stelden voor maar wat extra te stoken, om het tij te keren. Die nieuwe ijstijd is, ten tijde van de Koude Oorlog, tot op het hoogste niveau besproken. De Amerikaans president Nixon overlegde met zijn Russische collega om de Beringstraat tussen Siberië en Alaska af te sluiten, zodat de gevolgen van de naderende ijstijd werden ingedamd.
Zure regen is ook een misgeslagen plank. Bossen, vooral naaldbossen, zouden massaal sterven door ammoniak, zwaveldioxide en stikstofoxide in de lucht. Die hele heisa in de jaren tachtig over bossterfte was zwaar overdreven. De storm in het glas water beperkte zich tot de driehoek Tsjechië, Polen en Duitsland.
Het gat in de ozonlaag is ook zoiets. In de jaren 85, 86 en 87 veroorzaakte het gat in de ozonlaag boven de Zuidpool grote opschudding in de wetenschap en de politiek. Er werd een direct verband gelegd met CFK’s, stoffen die als drijfgas in spuitbussen zitten en als koelmiddel in koelkasten. Toenmalig minister Ed Nijpels verbood in rap tempo het gebruik van CFK’s. In de jaren negentig is echter aangetoond dat het ozongat een natuurlijke reden heeft en samenhangt met klimaatprocessen. Het gat sluit zich vanzelf in december. Nu hoor je er niemand meer over.
En nu is er dan het broeikaseffect. Door toename van koolzuurdioxide (CO2) in de lucht, door industrie en autoverkeer, zou er een deken ontstaan die de aardwarmte vasthoudt, waardoor een soort broeikas ontstaat. Dat verandert wereldwijd het klimaat. Bij ons wordt het warmer, gaat vaker stormen en er komen grotere hoosbuien. De overstroming van New Orleans werd als schrikvoorbeeld genoemd van het klimaat dat op hol slaat. En wij mensen zouden de hoofdschuldige zijn, aldus de milieubeweging en politici.
Daarom is het tijd om zelf acties te ondernemen. Premier Balkenende voorop. Hij beperkt zich niet tot een spaarlamp boven zijn werkbureau, maar ontpopte zich vlak voor de verkiezingen tot een ware milieuactivist. Na het zien van de film van Al Gore ‘An inconvenient truth’ over de gevolgen van klimaatverandering belde hij zijn Britse collega Tony Blair met het voorstel om samen het broeikaseffect hoog op de Europese agenda te zetten. Ook Blair was om. Beide heren schreven samen een brief naar de andere EU leiders met de mededeling dat Europa het voortouw moet nemen bij het internationale debat over klimaatverandering. Volgens beide premiers gaat het om ‘een historisch politieke keuze’, voor het te laat is. De tijd dringt. Echter, de politici bewijzen slechts lippendienst aan het milieu, zolang het hen uitkomt en stemmen oplevert. De roep om actie leverde het CDA trouwens geen extra stemmen, zoals we nu weten. Het electoraat in Nederland blijkt gevoeliger voor de vloedgolf waar Wilders op doelt.
De film van Al Gore heeft ook in zijn eigen land politieke gevolgen. In Californië slaat de rechtse gouverneur en oud acteur Arnold Schwarzenegger om als een blad aan de boom. Om te worden herkozen laat hij zijn energieverslindende Hummer staan en is bereid tot investeren in schone energie. Ook Australisch premier John Howard is na tien jaar leiderschap ineens wèl bereid het klimaat aan te pakken. Hij wil graag nog een termijn extra.
Maatregelen om klimaatverandering te stoppen zijn trouwens peperduur, zo berekende de Briste topeconoom Nicholas Stern. In een 700 pagina’s dik rapport brengt hij de economische gevolgen van klimaatverandering in kaart. Daar word je niet vrolijk van. De schade loopt in de duizenden miljarden euro’s. Tevens voorspelt hij dat over veertig jaar 150 tot 200 miljoen mensen op de vlucht slaan voor overstromingen, hongersnoden en droogte. Critici verwijten de econoom een veel te pessimistische visie.
Dat het klimaat verandert staat buiten kijf. Talloze metingen hebben dat aangetoond. De hamvraag is alleen hoe dat komt en of er iets aan is te doen. Milieubewegingen, zoals Greenpeace en Milieudefensie, zijn er heilig van overtuigd dat wij met zijn allen het milieu flink hebben verpest. De mens is hoofdschuldige van het broeikaseffect en moet dat probleem zelf oplossen. “De deskundigen twijfelen al lang niet meer. Klimaatverandering wordt mede door de mens veroorzaakt,” zegt Liesbeth van Tongeren, directeur van Greenpeace. “Maar klimaatverandering is te stoppen, daarvan is de milieubeweging eveneens overtuigd. Daarvoor is het nodig dat we het gebruik van fossiele brandstoffen afbouwen en overstappen op schone energie zoals wind en zonne-energie”.
Deze mening wordt ook omarmd door het KNMI, de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid en het ministerie van VROM.
Maar de kritiek stapelt zich op. Het blijven hameren op koolzuurgas (CO2) als grote boosdoener van klimaatverandering lijkt ondertussen achterhaald. De bedenker van het begrip broeikaseffect, James Hansen, maakte onlangs een ommezwaai. De aardse opwarming komt volgens deze vooraanstaande wetenschapper niet door het gebruik van fossiele brandstoffen, maar door de toename van methaan en cfk’s. Die zijn makkelijker en goedkoper te bestrijden. De jaarlijkse uitgave voor het Kyotoprotocol, om CO2 terug te dringen, kan dus in de knip blijven,. Dan hebben we het voor de EU over elk jaar 150 miljard euro.
De basis van het Kyotoverdrag, de acute stijging van temperatuur in de 20e eeuw, is inmiddels ook wetenschappelijk onderuit gehaald. De modellen die gebruikt zijn om te verklaren dat de mens bezig is een oven van zijn planeet te maken kloppen niet, aldus klimaatscepticus Hans Labohm, onderzoeker van het Clingendael instituut. “De klimaatgroep van de VN suggereerde dat de opwarming die nu plaats vindt uniek is. Maar de middeleeuwen kenden hogere temperaturen dan thans. En toen vond er nog geen door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen plaats.”
Ook Salomon Kroonenberg denkt dat de invloed van de mens op het klimaat te verwaarlozen is en het hele Kyoto-verdag pure geldverspilling. “Het klimaat is niet te redden”, zegt hij resoluut. “We kunnen alleen inspelen op de gevolgen van klimaatverandering, maar op de oorzaak hebben we absoluut geen grip.” Het gaat volgens de Delftse geoloog om natuurlijke cycli die elkaar opvolgen als dag en nacht waar wij niets aan kunnen veranderen. “Het heeft geen zin om te voorspellen wat er over honderd jaar gebeurt. Dat is veel te kort. We moeten verder kijken dan die menselijke maat. Dan weet je dat er over een paar duizend jaar een nieuwe ijstijd voor de deur staat. Dan ligt er een ijskap over Scandinavië, Siberië en Canada met daaromheen een toendrasteppe waar Nederland in ligt. De zeespiegel is dan meters gedaald en de Noordzee ligt droog. Wanneer die precies begint weten we niet. In elk geval kan de mens zich tegen die tijd alleen aanpassen door zich warmer te kleden. We hebben het al eerder meegemaakt en overleefd”.
Een ding is duidelijk. De natuur is flink in de war, omdat het klimaat verandert. De natuur trekt zich niets aan van wie schuldig is; de mens of de astronomische cycli. De extreem warme herfst dit jaar zet de natuur op zijn kop, weet Kluskens. Hij wijst naar uitbottende bomen die denken dat het al lente is en een biddende buizerd in de lucht. “Die had al lang vertrokken moeten zijn. Vorige week telden we in Nederweert liefst achtduizend overvliegende kraanvogels, normaal zitten die al lang in Spanje. Gister nog zag ik een stel jonge houtduiven. En het is al december”.[ < terug ]

stuur naar vriend
print deze pagina
koop dit artikel

aanverwante artikelen: