Uw zoekopdracht

Zoeken in een regio



De Sahel wordt weer groen
De Sahel wordt weer groen

De Sahel wordt weer groen

datum plaatsing

 25-nov-06

medium

 Gelderlander

auteur

 Peter de Jaeger


Goed nieuws uit Afrika. Dankzij bescherming van bomen op de savanne is er weer landbouw mogelijk in grote delen van Niger en andere Sahellanden. Waar eerst weinig of niets groeide, staat nu weer graan en groente.

Lokale boeren bemesten hun velden met dierlijke mest. Daarin zitten zaden van bomen en struiken die door de magen en darmen van de beesten zijn gegaan en daardoor een hogere kiemkracht hebben. De jonge scheuten laat de boer gewoon staan en ongemoeid uitgroeien tot volwassen bomen. Zo staan er twintig tot soms wel 150 bomen per hectare. Voorheen kapte hij alles wat op zijn land stond.
De boeren van Niger begonnen circa twintig jaar geleden met de jonge bomen te beschermen. Vanwaar die omslag? VU-onderzoekeer Chris Reij werkt al tientallen jaren in West-Afrika. Hij vroeg het de boeren gewoon op de man af. “Midden jaren tachtig moest men letterlijk vechten tegen de Sahara. Niet zozeer tegen het oprukkende zand, maar tegen de enorme stofstormen. Door bomen te laten staan kregen zon en wind minder vrij spel.”
“Een andere reden is de dood van president Kountche in 1986. Hij was een goede president, maar in zijn opvatting behoorden alle grondstoffen toe aan de staat, dus ook bomen. Nadat hij stierf verschoof het eigendomsrecht van de staat naar de boeren. Dat was een enorme prikkel om de bomen zelf goed te verzorgen”.
Bescherming van jonge bomen in Niger betreft minstens drie miljoen hectare. Daarnaast is er vooruitgang dankzij eenvoudige technieken, zoals kuiltjes op het veld waardoor het water langer wordt vastgehouden. Door ook nog eens mest in die kuiltjes te stoppen is de bodem verbeterd. “250 000 hectare gedegradeerde, kale grond is hierdoor weer vruchtbaar geworden”, zegt Reij.
De dominante boom in de regio Zinder, waar Reij onderzoek doet, is Faidherbia albida, een acaciasoort die via zijn wortels stikstof uit de lucht vastlegt en zo de bodemvruchtbaarheid vergroot. De boom zet een waterval aan voordelen in gang. De bladeren en peulvruchten leveren veevoer. “Het veevoer is daarom geen belemmering meer voor de veehouders om dieren te houden”. Meer vee betekent meer mest en nog betere bodem. De bomen zorgen verder voor de nodige schaduw voor de verbouw van gierst en sorghum en voorkomen winderosie. De productie van granen is sinds de jaren tachtig met 20 tot 85 procent toegenomen. Nu wordt er tevens vier keer zoveel groente geproduceerd, dankzij uitbreiding van kleinschalige irrigatie. De ‘groene’ bodem zorgt, volgens de boeren, bovendien voor meer regen in de regio.
“De neerwaartse spiraal is tot staan gebracht in sommige gebieden”, aldus Reij. “Maar je kunt niet zeggen dat heel Niger is veranderd in een groen paradijs. Er zijn nog steeds gebieden waar de bodemdegradatie gewoon doorgaat”.
Sociale organisatie is erg belangrijk voor verandering. “Het moet met zijn allen gebeuren. In je eentje bereik je niks”. Reij heeft verschillende dorpen bezocht, met en zonder bomen. Het verschil is groot. “Opvallend is dat dorpen zonder bomen slecht georganiseerd zijn en vaak gebukt gaan onder conflicten.”
“Tijdens de hongersnood van vorig jaar waren er in enkele dorpen met bomen die we bezochten geen kinderen bezweken door honger. Men was namelijk in staat hout te kappen en te verkopen als brandhout. Met dat geld werd duur graan gekocht. In dorpen zonder bomen was de kindersterfte groot”.
De conclusie van Reij is dan ook niet verwonderlijk. “Projecten die investeren in een beter gebruik van het milieu hebben grote invloed op de voedselzekerheid. Geld stoppen in onderwijs en gezondheidszorg heeft pas echt zin als de inkomens van boeren omhoog gaan. Kinderen met een lege maag presteren niet goed op school”.
Hij staat sceptisch tegenover plannen, zoals in Senegal, om op grote schaal bomen aan te planten. “Je kunt veel beter de natuurlijke regeneratie beschermen en stimuleren. Dat gaat veel sneller en is efficiënter. In termen van kosten en baten is het zeker vijf keer zo aantrekkelijk om jonge bomen te beschermen in plaats van nieuwe te planten.”
De volgende stap in zijn onderzoek is berekenen hoeveel CO2 wordt vastgelegd in de nieuwe bomen. “Als we uitgaan van drie miljoen hectare met gemiddeld veertig bomen, dan zijn dat 120 miljoen bomen. Die houden erg veel koolstofdioxide vast, waardoor het broeikaseffect mindert. De boeren in de Sahel bewijzen dus ook ňns een dienst door de bomen te laten staan”.[ < terug ]

stuur naar vriend
print deze pagina
koop dit artikel

aanverwante artikelen: