Uw zoekopdracht

Zoeken in een regio



Insecten zijn onmisbaar
Insecten zijn onmisbaar

Insecten zijn onmisbaar

datum plaatsing

 18-nov-06

medium

 Gelderlander

auteur

 Peter de Jaeger


Zonder insecten zouden we omkomen in de koeienpoep. Strontvliegen zetten de mest namelijk om in droger –en daarom minder- materiaal. Dus wie wil nog beweren dat insecten lastposten zijn. De nare soorten zijn maar een halve procent van de in totaal 1 miljoen bekende soorten insecten. Zo begint het boek ‘Muggenzifters en mierenneukers’ over entomologisch onderzoek en de plek van insecten in onze maatschappij. De opzet van dit boek was mede aanleiding tot toekenning van de Academische Jaarprijs van het NWO, groot 100 000 euro, voor popularisering van goed wetenschappelijk onderzoek. De verhalen erin zijn de neerslag van de lezingenreeks die al jaren met succes- in uitverkochte zalen- wordt gehouden onder de bezielende leiding van de jonge Wageningse hoogleraar Marcel Dicke.
Insecten komen op de meest onverwachte plekken voor. Dankzij het enorm gevoelige reukvermogen van insecten kunnen sluipwespen en kakkerlakken worden getraind om ziekten of springstoffen op te sporen. Hoe goed insecten een delicatesse weten te vinden is duidelijk als je in hoge nood in het bos je behoefte doet. Nog voor je de broek hebt opgetrokken zijn de eerste vliegen gearriveerd om hun eieren te leggen in de verse voedselbron. Deze superspeurneuzen worden nuttig gebruikt door detectives van justitie en politie. Aan de hand van de insectensoort op het lijk bepalen ze waar en wanneer iemand om het leven is gebracht. De dader moet brommen dankzij de bromvlieg.
Insecten helpen ook de geneeskunde vooruit. Ze zien er totaal anders uit dan de mens. Ook hun biologie verschilt enorm. Toch kunnen we veel leren over mensen door insecten te bestuderen. Zo zijn de hersenen van insecten veel kleiner dan die van ons en veel minder complex. De basale hersenfuncties bij mens en mug zijn niettemin zo vergelijkbaar dat voor hersenstudies steeds vaker insecten worden gebruikt in plaats van ratten. Vliegen kweek je makkelijker dan ratten en hun brein is onder een microscoop goed te bekijken zonder dat je ze in plakjes hoeft te snijden, zoals bij rattenhersenen gebeurt.
Zelfs in het ziekenhuis kun je insecten tegen komen. Open wonden worden soms behandeld met maden van de groene bromvlieg. De larven zijn makkelijk te kweken en goed te steriliseren. Bovendien maken ze ter plekke antibiotica aan. De levende larven vreten dood weefsel op en maken de wond schoon. Vier ziekenhuizen in ons land gebruiken deze madentherapie, die al werd ingezet in de Amerikaanse burgeroorlog om gewonde soldaten op te knappen. De hernieuwde belangstelling komt doordat steeds meer bacteriën ongevoelig zijn geworden voor bestaande antibiotica.
Insecten helpen ook mee de klimaatverandering in de gaten te houden. De zwarte kleurvorm van het lieveheersbeestje is een indicator. Twintig jaar geleden was dit type vooral landinwaarts te vinden. De zwarte lieveheersbeestjes (koudbloedig) kunnen de zon beter opvangen en zijn daardoor in koude streken in het voordeel boven hun rode soortgenoten. Ze kunnen meer eten en sneller paren. Wanneer nu op dezelfde plekken de beestjes worden geteld, zijn er veel minder zwarte exemplaren. Door de toegenomen temperatuur, ook in het vroege voorjaar, valt het voordeel van de zwarte individuen weg en zijn ze minder talrijk.
De betekenis van insecten gaat soms heel ver. Ze hebben zelfs de loop der geschiedenis bepaald. Veel ontdekkingsreizen zijn mislukt doordat de avonturiers in de binnenlanden werden geveld door malaria of gele koorts, twee ziekten die worden overgebracht door muggen. De aanleg van het Panamakanaal lag tientallen jaren stil, door de hoge sterfte onder de arbeiders, geveld door malaria. De pest, overgebracht door vlooien, leidde rond 600 tot het uiteenvallen van het Byzantijnse rijk rond de Middellandse Zee. Menige oorlog werd beslist door kleerluizen die tyfus overbrengen. Soldaten die nog geen tyfus hebben opgelopen, nemen de kleren van hun overleden makker over en daarmee de luizen die de ziekte overbrengen. Zo liep de veldtocht van Napoleon naar Moskou in 1812 uit op een ramp. Van de 500 000 soldaten keerden er slechts 4 000 terug. Op weg naar Rusland loopt het leger ergens in Polen tyfus op. De soldaten slapen vanwege de kou dicht tegen elkaar en men steekt elkaar aan. Insecten verdienen een prominente rol in de geschiedenisboeken, menen de auteurs.
De nadruk in het boek -met een toepasselijk voorwoord van Midas Dekkers en fraaie foto’s- ligt op het nut van de insecten. Geprobeerd is om dat in geld uit te drukken, onder meer voor de natuurlijke vijanden van plagen in de landbouw en de natuur. De onderzoekers kwamen uit op een bedrag van liefst 360 miljard euro per jaar. Daar moet nog worden bijgeteld de waarde van het insect als afvalopruimer en bestuiver. En dan hebben we het nog niet eens over het insect als dagelijks voedsel voor arme mensen in Afrika. Insecten zijn onmisbaar voor onze samenleving.

“Muggenzifters en mierenneukers. Insecten onder de loep genomen” , redactie Ties Huigens, Peter de Jong e.a., is een uitgave van de Leerstoelgroep Entomologie. Te bestellen door overmaking van 22,50 euro naar girorekening 9099907 tnv Entomologie WUR te Wageningen. [ < terug ]

stuur naar vriend
print deze pagina
koop dit artikel

aanverwante artikelen: