Insecten zijn onmisbaar |
|
datum plaatsing |
17-dec-05 |
medium |
PZC |
auteur |
Peter de Jaeger |
Insecten zijn overal om ons heen. Voor de meesten van ons zijn het lastige dieren die we het liefst met een pets dood meppen. Maar entomologen of insectendeskundigen genieten van de pracht van dit nietig leven. Marcel Dicke is zo’n liefhebber en wil dat met anderen delen. Volgens de Wageningse hoogleraar insectenkunde is er zelfs geen leven mogelijk zonder insecten, de meest soortenrijke levensvorm op aarde met zes miljoen soorten. Dicke schreef een luchtig boek over de rol van insecten in ons dagelijks bestaan: “Twee vliegen in een klap”. Het begint al op school. Wie is er niet opgegroeid met proefjes met bananenvliegen tijdens de biologieles. Kruisingen tussen vliegen met witte en rode ogen leerden ons over erfelijkheid. Vliegen hebben in de ontwikkeling van de biologie op meer plekken een rol gespeeld. Tot midden 17e eeuw dacht men in Europa dat alle leven spontaan ontstond. Serieuze wetenschappers geloofden dat vliegen werden geboren uit vlees. De Italiaan Redi maakte daar een eind aan. In experimenten legde hij vlees open en bloot op tafel of onder een glazen stolp. Alleen in het eerste geval kropen er vliegen uit het vlees. Zij kwamen uit eieren die door eerdere bezoekers waren gelegd. Insecten zijn zelfs doorgedrongen tot de politiek. Tot in de 19e eeuw bepaalden luizen wie er burgemeester werd van het Zweedse dorp Hurdenborg. De kandidaten gingen bij elkaar zitten en drapeerden hun lange baarden over de tafel. De gemeentesecretaris plaatste een hoofdluis midden op tafel. Degene bij wie de luis in de baard kroop werd de nieuwe burgervader. Deze moest wel een goede gezondheid hebben, een belangrijk criterium destijds, gezien de keuze van de luis. Ook nu nog bepalen insecten politiek gedrag. Dicke refereert aan een bezoek in 2000 van Madelene Albright, de toenmalige minister van buitenlandse zaken, aan PLO-leider Yasser Arafat. Bij haar bezoek had ze een hoornaar op haar revers gespeld. Volgens Dicke was de gekozen broche geen toeval, maar een verwijzing naar bijbelteksten waarin aan de Israëlieten wordt gemeld dat God hoornaars zal sturen om de lokale bevolking te verdrijven. De speld suggereerde dat je moest oppassen voor Albright. In eigen land staat het lieveheersbeestje symbool voor de afkeer van zinloos geweld. Volgens Dicke is het vertederend beestje onterecht hiervoor gebruikt. Want het vreet bladluizen bij het leven en heeft dus niks met vrede te maken maar alles met vraatzucht. De bewondering voor insecten is ook doorgedrongen tot techneuten. Vliegtuigbouwers kijken af en leren van de verbazingwekkende vleugelslag en vliegvermogen van insecten. Een mug haalt met gemak duizend vleugelslagen per seconde, dat gezoem houdt ons uit de slaap, maar prikkelt aerodynamische onderzoekers. Naast mechanisch wordt ook veel neurobiologisch onderzoek aan insecten gedaan. Zo zijn er robots in ontwikkeling met neurologische netwerken en uitgerust met de supergevoelige zintuigen van insecten. Deze ‘roboflies’ kunnen worden ingezet op plekken waar mensen niet kunnen komen, zoals ingestorte tunnels of huizen na een aardbeving. Ook worden ze ingezet bij de ontwikkeling van mini-spionagevliegtuigen, die voor het eerst zijn gebruikt bij de aanval op Afghanistan. Door de verdere ontwikkeling van micro-elektronica zijn deze robots zeker geen eendagsvlieg. Een eendagsvlieg is overigens geen insect, maar dat terzijde. Ook levende insecten worden ingezet bij biologische oorlogsvoering. Dat is in 1952 voor het eerst gebeurd in Noord-Korea. Daar werden door de Verenigde Staten besmette insecten uitgezet om de pest, cholera en tyfus te verspreiden. In de nasleep van een oorlog spelen insecten eveneens een rol. Sluipwespen kunnen worden getraind om landmijnen te herkennen en op te sporen. Bestuurbare kakkerlakken, in Japan ontwikkeld, kunnen op voor mensen gevaarlijke plekken komen. Iets anders zijn insecten als inspiratiebron voor onze cultuur. Shakespeare schreef erover, ze figureren in de faust van Goethe en William Blake schilderde de Geest van een Vlo. In de opera damnation de faust van Hector Berlioz komt het ied van de vlo voor. En de Italiaanse componist Ghedini schreef een opera met een vlo in de hoofdrol: La Pulce d’Oro. Vlooien spelen ook de hoofdrol in de ranzige pornofilm The autobiography of a flea (1976), waarin een voyeuristische vlo de intiemste plekken van het menselijk lichaam verkent. Andere films met insecten: The Fly van David Cronenberg, waarin een mens verandert in een vlieg, Eight legged freaks en Starship Troopers. Van de lichaamsbouw klopt meestal geen vezel, maar de beesten worden opgevoerd om de diep gewortelde angst bij de mens voor insecten te voeden, meent Dicke. Op zich niet verwonderlijk, als je weet dat veel ziekten worden overgebracht door insecten. De rattenvlo was de verspreider van pest in de Middeleeuwen. Muskieten zijn de dragers van de ziektes malaria en knokkelkoorts. Insecten zorgen niet alleen voor dood en verderf, de associatie met de dood heeft meer facetten. Op grafzerken, rouwkaarten en overlijdensadvertenties staan vaak vlinders. De vlinder staat symbool voor de ziel. In kinderboeken vliegt vaak een vlinder op als iemand overlijdt. Dat hebben we van de Grieken overgenomen. Voor hen is de ziel als een vlinder die na het aardse bestaan van de rups en de gedaanteverwisseling in het popstadium zwevend voortleeft. Twee vliegen in één klap door Marcel Dicke is uitgebracht door Wageningen Universiteit en is alleen verkrijgbaar door overmaken van € 7,50 op giro 9099907 tnv Entomologie Wageningen Universiteit, ovv twee vliegen in één klap. ISBN 90-6754-970-3.[ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|