De Belastingdienst slaagt er nauwelijks in criminelen met succes een belastingaanslag op te leggen. Als de blauwe envelop al op de mat valt, dan lukt het de dienst zelden die aanslag ook te incasseren. Dat is de schokkende conclusie uit het onderzoek dat Panorama deed naar het betalingsgedrag van misdadigers.

Het is op zijn minst opmerkelijk. In ons land kon een crimineel tot voor kort met toestemming van de rechter de kosten van een pistool aftrekken. Voor de brutale overval van een bank in het Brabantse Chaam veroordeelde de rechtbank vorig jaar een 46-jarige man uit Roermond tot terugbetaling van zijn buit van 6600 euro. Toen hij de rechter voorrekende dat hij toch kosten had gemaakt voor de aanschaf van zijn pistool, ging deze al snel overstag. Hoewel hij werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar, kreeg de overvaller  toestemming om het bedrag van zijn criminele winst af te trekken. Het scheelde hem een kleine 2000 euro.

Mensen die over de schreef gaan, krijgen wel vaker een belastingvoordeeltje. Neem het Maastrichtse woonwagenkamp Vinkenslag. De overheid viel met tanks dit terrein binnen, toen bleek dat er zich tientallen illegale hennepkwekerijen bevonden, waarvoor ook illegaal stroom werd afgetapt. In 2004 bleek zelfs dat de Belastingdienst speciale afspraken had gemaakt over een (lagere) belastingtarief van 3 procent, uit angst voor intimidatie van de bewoners van het kamp. Dat is op z’n minst verbijsterend te noemen. Maar als een groepje wiettelende kampbewoners uit angst al zo bevoordeeld wordt via de blauwe enveloppe: hoe zit het dan met de miljoenen die in de georganiseerde misdaad omgaan?
Een tipje van de sluier werd in de jaren negentig opgelicht in de zaak van hasjhandelaar Johan V., alias ‘De Hakkelaar’. Deze drugsbaron kreeg - naast een gevangenisstraf van 5,5 jaar - een naheffing van 7 miljoen gulden opgelegd. Hij weigerde dat te betalen, waarna justitie hem nog eens voor een jaar gijzelde. Ook na dat jaar in de cel was er geen haar op het hoofd van V. die eraan dacht het bedrag over te maken. De FIOD-ECD (een samenvoeging van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst en de Economische Controledienst) zat daarna zelf met de handen in het haar: ze had geen enkel middel meer om V. te dwingen zijn aanslag te voldoen! Naar verluidt heeft De Hakkelaar tot op de dag van vandaag slechts een schijntje van het bedrag aan de staat voldaan.

Vaste relaties

Toch heeft de Belastingdienst zich er de laatste jaren sterk voor gemaakt om criminelen via de blauwe envelop aan te blijven pakken. Dit als alternatief voor het zogenaamde ‘ontnemen’ of ‘plukken’, dat tot nu toe niet bijster succesvol was. Ontnemen is het afpakken van de buit van criminelen door justitie, wat het OM nu ook bij topcrimineel Willem Holleeder wil gaan doen. Tot nu toe heeft justitie echter veel minder geld van criminelen geplukt, dan ze had gehoopt. De Belastingdienst denkt dit met haar bekende aanslagen beter te kunnen.

Als voordeel noemt de dienst hierbij dat ze nu eenmaal al een ‘vaste relatie’ heeft met alle burgers van Nederland, via die jaarlijkse belastingaanslag. Hierdoor heeft ze meer overzicht over de financiële handel en wandel van verdachten. Ook is het voor de Belastingdienst vaak mogelijk om toch nog geld van de verdachte af te troggelen via een aanslag naar aanleiding van dubieuze activiteiten, terwijl de persoon in kwestie door de rechter al is vrijgesproken! Justitie mag pas ‘plukken’ als er sprake is van een veroordeling.

Onderzoekers die zich eerder in dit onderwerp verdiepten, kregen het dringende verzoek maar niet op te schrijven hoe weinig succesvol de Belastingdienst is in het opleggen van belastingaanslagen aan criminelen. Ook een toonaangevende officier van Justitie die gespecialiseerd is in witwassen, plaatste tegenover Panorama vraagtekens bij de effectiviteit van de belastingaanslag aan de boef. Uit onderzoek blijkt dat de Belastingdienst alleen in kleinere zaken regelmatig resultaat behaalt. Wie bij de FIOD-ECD navraag doet naar het heffen van belasting bij criminelen, krijgt te horen dat zij dit soort cijfers niet speciaal bijhoudt.

Rob Zilver was de belastingadvocaat van hasjcrimineel V. Hij ziet in de dagelijkse praktijk dat de Belastingdienst nog steeds maar weinig succes heeft met het opleggen van aanslagen aan criminelen. “Bij amateuristische vormen van criminaliteit lukt het de FIOD-ECD met al haar kennis nog wel om de zakken van de crimineel te legen. Maar de overheid is machteloos als het gaat om de grotere en meer behendige misdadigers.”

Advocaat Piet Doedens staat al jarenlang grote criminelen bij. Ook hij vindt niet de Belastingdienst veel resultaat behaalt in de aanpak van criminelen. “Net als bij het plukken van criminelen door justitie, slaagt de Belastingdienst er bij mijn cliënten nauwelijks in om aanslagen op te leggen en te incasseren. Ik kan me voorstellen dat er aan het einde van dit soort zaken niet veel van de belastingaanslag wordt binnengehaald.” Het is zelfs mogelijk te onderhandelen over het bedrag, vertelt de raadsman: “De staat wil toch geld zien en is dus bereid daarover aan tafel te gaan zitten.”

Dat de belasting het inderdaad moeilijk heeft met de aanpak van grote criminelen, blijkt ook uit recent onderzoek. Economieprofessor Brigitte Unger ontdekte, in opdracht van minister Zalm, dat er door criminelen voor maar liefst 3,8 miljard euro aan zwart geld wordt rondgepompt in ons land. Over het zwarte geld betalen criminelen geen belasting, of veel minder dan de gewone burger. “Via slimme financiële adviseurs lukt het criminelen zwarte inkomsten om te zetten in legaal geld tegen een zo gunstig mogelijk belastingtarief,” aldus Unger. “Als criminelen al belasting afdragen, dan is dat maar 30 procent van wat ze omzetten.” Unger stipt in haar onderzoek aan dat ook zwart geld bijdraagt aan onze economie, maar ze waarschuwt voor corruptie. “Voor elk miljoen aan zwart geld is er één persoon bezig met het omkopen van ambtenaren, advocaten en politiemensen.”

Veel spectaculairder

Jan de Wit, Tweede Kamerlid voor de SP, stelt regelmatig vragen aan de regering over crimineel geld. Criminelen verdienen volgens hem heel veel, terwijl de pakkans maar gering is. “Dat heeft in ons land tot Italiaanse toestanden geleid.” De Wit denkt dat de huidige cijfers over zwart geld nog maar het topje van de ijsberg zijn. “Als je daar wat meer in gaat wroeten, krijg je waarschijnlijk cijfers te zien die veel spectaculairder zijn.”

De SP-er ziet zeker een rol voor de Belastingdienst weggelegd in de aanpak van mensen met al dat criminele geld. Volgens het Kamerlid is de Belastingdienst alleen huiverig geworden voor afspraken met criminelen over hun aanslag, naar aanleiding van ‘Vinkenslag’. Hij heeft dan ook een andere oplossing. Justitie moet beter haar best doen om de Belastingdienst van informatie te voorzien. “Als je een persoon een belastingaanslag wilt opleggen, moet je ook weten wie het is. Wanneer iemand zich verschuilt achter lege bv’s of ingewikkelde vof’s - of stromannen heeft - dan is dat moeilijk. Je moet een persoon vinden die aansprakelijk is. Niet een boom met bv’s, waaruit geen enkele verdachte tevoorschijn komt.”

In de wirwar van witwasconstructies ziet de overheid blijkbaar door de bomen het bos niet meer. Het duurt vaak lang voordat is achterhaald wat het belastbare inkomen van de crimineel is. Dat is niet zo gek, als een rondje rechtshulpverzoeken aan betrokken landen voor dit soort zaken al zeker een jaar kan duren! Inmiddels heeft de Belastingdienst, in samenwerking met politie en justitie, plannen uitgevoerd om het misdaadgeld beter te kunnen onderscheppen. Zo brengt de Belastingdienst justitie tegenwoordig op de hoogte wanneer ze denkt dat er inkomen wordt witgewassen. Ook is de samenwerking tussen de prestigieuze Nationale Recherche en de FIOD-ECD opgekrikt. En de plicht voor banken om dubieuze geldtransacties te melden, is ook aangescherpt.

Belastingadvocaat Rob Zilver denkt dat criminelen ondanks al hun constructies wel degelijk kwetsbaar zijn. Ook als het om het innen van belastinggeld gaat. “Ondanks al hun dure financieel adviseurs kunnen ze hun hoofd maar beter niet boven het maaiveld uitsteken. Op het moment dat ze vermogen hebben of krijgen terwijl er nog een vordering ligt van justitie, is er de mogelijkheid om daar beslag op te leggen.” Probleem is volgens de advocaat dat er geen systeem is waarmee dat wordt bijgehouden. “Dat gebeurt wel in incidentele gevallen, maar het kost enorm veel capaciteit bij de Belastingdienst.” Ook als politie actiever gaat rechercheren, zou er meer beslag gelegd kunnen worden op crimineel vermogen, stelt Zilver. “Het heeft te maken met wát voor politiemensen er opzitten. Als rechercheurs zijn opgeleid om boeven te vangen, maar niet om de centen af te pikken, dan letten ze daar minder op.”
Het bizarre gaatje in de wet waardoor de Brabantse crimineel vorig jaar de kosten van zijn pistool kon aftrekken, is inmiddels gedicht. Het blijft een pijnlijk voorbeeld van hoe de overheid in ons land met fout geld omgaat. De crimineel wordt op zijn vingers getikt voor zijn misdaad. Maar zodra het om de buit gaat, zien we de boef als iemand die net zo’n eerzame ondernemer is als de groenteboer op de hoek.

Charles Z.: aanslag van 62 miljoen

Voormalig bloemenman en autocoureur, afkomstig uit Amsterdam-Noord. Verdiende miljoenen aan de handel in hasj. Ook verdacht van handel in cocaïne en amfetamine. Kreeg van de Nederlandse staat de hoogste belastingheffing in de geschiedenis opgelegd: 62 miljoen gulden. Onbekend is hoeveel hij hiervan inmiddels heeft voldaan. Wel veilde de overheid tientallen van zijn luxe sportauto’s. De meeste hiervan kocht hij zelf terug van de dienst Domeinen… In 2000 werd hij opnieuw gearresteerd voor grootschalige drugshandel.

Je geld of je bezittingen...

Etienne U. was de tweede man in de organisatie van Klaas Bruinsma. Hij nam na de dood van deze Godfather, in 1991, zijn plaats in. U. zette daarna 10 tot 20 miljoen per jaar om met zijn ‘firma’. Grootschalig politieoptreden naar zijn misdaadbende was een mislukking. U. werd in hoger beroep vrijgesproken. Wel werd hij veroordeeld wegens belastingfraude ter waarde van miljoenen euro’s.

Onbekend is of hij daar een cent van heeft betaald. Op de veiling gingen de horloges van U. in juni van dit jaar onder de hamer, nadat ze door justitie in beslag waren genomen. Het OM is ook van plan alle bezittingen van topcrimineel Willem Holleeder af te pakken, en hem zo financieel volledig uit te kleden.