De AIVD geldt momenteel als een werkgever die zich in warme belangstelling mag verheugen van werkzoekenden. Veel landgenoten zijn bereid om in het belang van de natie undercover te gaan. Toch is de kans maar klein dat u straks inlichtingen voor uw vaderland gaat inwinnen. Hoe komt dat?

1 op de 500 Nederlanders heeft belangstelling voor een dienstverband bij de Nederlandse inlichtingendienst. Dat blijkt uit onderzoek van wervingsadviesbureau Human Intelligence Group. De AIVD staat stationair genoteerd in de Vaderlandse Top 50 van populairste werkgevers die jaarlijks door dit bureau wordt gepubliceerd, zo rond de 40ste plaats. De AIVD dook voor het eerst in die lijst op, vlak na de moord op Theo van Gogh, in november 2004. Uit de notering in de lijst valt volgens directeur Geert-Jan Waasdorp te concluderen dat 350.000 Nederlanders in principe wel voor de voormalige BVD (Binnenlandse Veiligheidsdienst) aan de bak willen.

Veertienhonderd mensen reageerden na de moord op Theo van Gogh op een openstaande vacature bij de AIVD, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. De vacature was voor een medewerker die ‘volg- en observatiediensten’ moest gaan draaien. De nieuwe AIVD’er ontvangt hiervoor maandelijks 2011 euro bruto op zijn bankrekening. Het is geen overbetaalde baan, maar komt wel met enkele honderden euro’s zogenaamde ‘AIVD-toeslag’. Dit bedrag krijgen medewerkers op hun conto geschreven als compensatie voor hun geheimhoudingsplicht en het feit dat ze als inlichtingenmedewerker met een scherper oog dan de gemiddelde burger in het leven moeten staan.

Naast de reacties op deze vacature, kwamen er in november 2004 ook veel open sollicitaties bij de geheime dienst binnen. Naar aanleiding van alle aandacht moest de minister van Binnenlandse zaken burgers vragen te stoppen met het schrijven van brieven. De dienst kon niet zo veel met alle ongerichte aandacht. Tot op de dag van vandaag krijgt de AIVD honderden reacties binnen.

Nauw

Volgens een medewerker bij de dienst solliciteerden er afgelopen jaar zelfs journalisten - van oudsher toch beschouwd als de natuurlijke vijanden van de organisatie. Maar ook zij maakten weinig kans om bij de geheime dienst aan het werk te komen. De vacatures van de AIVD luisteren namelijk nogal nauw. Het gaat bij de nieuwe banen vooral om vertrouwensfuncties. Het betekent dat kandidaten naast een psychologische test en een medisch onderzoek, zullen worden onderworpen aan het strengste veiligheidsonderzoek in ons land: de zogenaamde A-screening. Hierbij wordt de betrouwbaarheid van de sollicitanten onder de loep genomen. Minstens twee maanden lang snuffelt de AIVD rond in het persoonlijke leven van de medewerkers-in-spé.

Voor het veiligheidsonderzoek spreekt men bijvoorbeeld met uw ouders of vrienden en misschien zelfs met uw partner. De dienst checkt daarnaast haar eigen, vaste informanten over uw persoon. Men gaat na of u in een onbewaakt ogenblik antidemocratische of staatsgevaarlijke activiteiten heeft ontplooid. De AIVD stelt het bovendien niet erg op prijs als persoonlijke omstandigheden of maatschappelijk gedrag u kwetsbaar maken voor chantage. De geheime dienst is daarom onder meer nieuwsgierig naar de manier waarop eerdere relaties stukliepen, of naar de hoogte van de schulden die u heeft.

Een ambtenaar die de A-screening onderging, noemt het onderzoek ‘intensief’. De man vertelt dat hij moest invullen hoeveel ex-en hij in de laatste vijf jaar heeft verzameld. Hij betwijfelt of iedereen de vraag hierover naar waarheid invult. “Zeker niet als het om meer dan twintig relaties ging.” Als advies geeft de man mee om bij het invullen van het formulier niet te liegen: “Dan ben je juist de klos. Kijk maar naar de gevolgen voor Mabel Wisse-Smit die bij de AIVD niet vertelde dat ze omgang met Klaas Bruinsma had.”

Ook na de indiensttreding blijft de dienst uw persoonlijk leven in de gaten houden. AIVD’ers moeten een nieuwe relatie bijvoorbeeld aanmelden bij hun werkgever. Ook blijven collega’s u controleren op uw betrouwbaarheid en wordt de eerste screening na vijf jaar herhaald. Hoe ontoereikend de veiligheidsonderzoeken van de AIVD toch kunnen zijn bleek in 2003, toen de vrouw van een beveiliger van het Koninklijk Huis de agenda-inhoud van haar man bleek te delen met het weekblad Privé. Ze werd aangehouden voor het schenden van staatsgeheimen.

Spaak

Om bij de AIVD te kunnen werken, moet u over de Nederlandse nationaliteit beschikken. Ook een dubbele nationaliteit is toegestaan. Maar wanneer u korter dan vijf jaar in Nederland woont, maakt u weinig kans op een functie. De overheid zal in dat geval namelijk gegevens moeten opvragen in het land waar u verbleef. Vaak loopt dit spaak in de bureaucratie van dat land, meldt ons een bekende luis in de pels van de dienst. De AIVD bevestigt dit. Vervelend gevolg is dat ook mensen met bruikbare informatie uit verdachte landen afvallen in de selectie. Terwijl zij als natives juist van grote waarde kunnen zijn bij het inlichtingenwerk.

Blijkt u na het onderzoek en een aantal gesprekken met de nukkige dames en heren van de dienst nog steeds van ‘onbesproken gedrag’ en bent u uw bureau in het kantoor van de AIVD in Leidschendam al aan het inruimen: dan wacht u nog een verrassing. U zult nog een aantal jaren met uw neus in de boeken moeten doorbrengen. AIVD’ers leren de fijnere technieken van het inlichtingenwerk namelijk vooral via de interne opleidingen van de dienst. U begint met een basisopleiding van een maand. Daarna variëren de opleidingsperioden. Doorgaans is een AIVD’er na twee jaar pas echt inzetbaar.

Nek uitsteken

Mocht u zich na het geschetste vooruitzicht nog steeds geroepen voelen te reageren, dan hebben we voor u nog het profiel waar een goede AIVD’er aan moet beantwoorden. Volgens insiders is het voor de geheime dienst in deze zware tijden belangrijk om mensen aan te nemen die ‘hun nek uit durven steken’, maar in het heetst van de strijd ook ‘respect voor de democratie’ kunnen opbrengen. Geen echte ambtenaren dus, maar avonturiers met een geweten.

Bent u nog in de running? Dan kunnen we u vertellen welke banen er momenteel in de aanbieding zijn. Dat zal u niet meevallen: de dienst kan de komende jaren vooral islamologen en tolken van Arabische afkomst gebruiken. Met name de personen die dialecten van gebieden onder de knie hebben waar fundamentalisten wonen. Misschien is audiomedewerker (tapgesprekken uitwerken), analist, of operateur (onder meer het begeleiden van agenten en informanten) meer uw pakkie an. Of een technische functie? Onlangs nog zocht de dienst een elektronicus voor het plaatsen van ‘heimelijke inlichtingenmiddelen’ onder omstandigheden met een ‘hoog afbreukrisico’. In normaal Nederlands: u mag op akelige tijden microfoontjes plaatsen in de huiskamers van potentiële terroristen.

Niets voor u? Geen probleem, ook bij de observatiedienst zijn er vacatures. Maar deze AIVD’ers draaien lange diensten, weten hun politiecollega’s ons te vertellen. De medewerkers gaan door tot het gaatje, in ‘s lands belang. Waar de gemiddelde politierechercheur alweer naar huis mag, heeft de medewerker van de geheime dienst nog een lange nacht voor de boeg.

Lukt het u toch om bij de geheime dienst aan de slag te komen, dan is er nog een laatste addertje onder het gras. Het werken voor de AIVD blijkt in de praktijk namelijk niet erg goed te zijn voor het c.v. Hoewel het ijzervretergehalte en het komplotdenken bij de dienst verleden tijd is, blijft het imago van ‘geheim agentje spelen’ aan ex-medewerkers kleven. Het verkleint uw kansen op succes bij een volgende werkgever. Wie is toch die ex-spion bij de koffiemachine?

Schaars

We wensen u desondanks veel succes met solliciteren. Maar houd het wel stil. Gezien de vertrouwelijkheid van het werken bij de organisatie raadt de dienst u nadrukkelijk aan om in uw omgeving niet te spreken over uw sollicitatie. Mocht u aangenomen worden, reken er dan niet op dat u binnenkort op verjaardagsfeestjes mooie verhalen kunt ophangen over uw nieuwe betrekking. U heeft een geheimhoudingsplicht en dient zich zo onzichtbaar mogelijk te bewegen. U functioneert op basis van het need-to-know-principe. AIVD’ers mogen slechts schaars informatie met elkaar delen, laat staan met vrouw en familie. U kunt beter vertellen dat u voor de NS aan de slag bent gegaan. Een vertraging of een ontsporing is nu eenmaal makkelijker uit te leggen dan die aardige Marokkaanse ex-collega die maandenlang naar een groep met fundamentalistische vrijheidsstrijders bleek te lekken.

De zaak rond AIVD’er Outman Ben A.

Hij werkt nog geen jaar bij de geheime dienst als de uit Nijmegen afkomstige tolk Outman Ben A. in het najaar van 2004 in opspraak komt. Op 6 en 7 oktober vindt de zaak tegen de tolk plaats. Hij wordt verdacht van het lekken van observatieverslagen naar radicale moslims, over een periode van een jaar. Uit verder onderzoek van het OM komt naar voren dat Outman B. ook een informant van de dienst zou hebben verlinkt. De tolk mailde een nauwkeurige omschrijving van een AIVD-mol in de omstreden Arabisch-Europese Liga (AEL), in een mail aan een sympathisant van die beweging. Outman Ben A. toont zich in verhoren boos en zelfverzekerd over zijn onschuld. “Ik voel me tot op het bot vernederd. Er wordt mij groot onrecht aangedaan.” AIVD-baas en oud-politieman Sybrand van Hulst vindt de hele affaire met Outman Ben A. een drama. ‘Ik dacht: oh nee! Ik kreeg een gevoel van schaamte. Het is heel vervelend voor het imago van de dienst.’ Een woordvoerder van de AIVD laat weten dat de screenings bij de geheime dienst na de affaire Outman Ben A. niet strenger zijn geworden. ‘Het blijft onmogelijk om in de hoofden van de mensen kijken, om zo te zien of ze over een jaar nog betrouwbaar zijn.’ Wel kan de woordvoerder melden dat de werkwijze op de afdelingen veranderd is naar aanleiding van de affaire. Zonder daar over in detail te willen treden.