De multiplex en het kritisch vermogen van Suriname |
|
datum plaatsing |
24 t/m 30 november 2007 |
Medium |
VPRO gids |
auteur |
Diederik Samwel |
Bijblijven op filmgebied is geen probleem in Suriname. Dvd’s van de allerlaatste Amerikaanse of Indiase speelfilms liggen voor anderhalve euro bij de supermarkt. En wie geen geld heeft, hoeft nauwelijks te wachten vóór een al evenmin legale kopie op televisie komt. Toch opent voormalig filmproducent Eddy Wijngaarde dit jaar een bioscoop in Paramaribo. Een multiplex met vijf zalen nog wel. Wie in Suriname boodschappen haalt, doet er goed aan even in de dvd-rekken te snuffelen. Tussen de knokfilms, tekenfilms en onbekende Bollywoodtitels (razend populair binnen de grote hindoestaanse gemeenschap) kan maar zo een kopie zitten van Little Miss Sunshine of Babel. Er staan weliswaar Chinese tekens op het hoesje maar afspelen is geen probleem. Illegale kopieën zijn het, want naar de auteursrechten kijkt toch niemand om. En de kwaliteit? Een enkel exemplaar wil nog wel eens vastlopen, maar wat wil je voor vijf Surinaamse dollar (nog geen anderhalve euro)? Zo blijven veel Surinamers aardig bij op filmgebied, ook al sloot de laatste bioscoop tien jaar geleden de poorten na de ongelijke strijd tegen de videohandel. De dvd-speler op het spel zetten is trouwens niet eens nodig. Veel van de meest recente internationale speelfilms komen gratis de Surinaamse huiskamer binnen. Krijgt de zwarte acteur Forrest Whittaker een Oscar voor beste mannelijke hoofdrol, dan is The last king of Scotland een dag later te zien op één van de dertien tv-stations. Winnaar The departed is in de week na de Oscaruitreiking zelfs op verschillende zenders geprogrammeerd. Het is maar net of er een adverteerder is gestrikt. Die mag dan voor een paar honderd Surinaamse dollar voortdurend met zijn logo in beeld tijdens de film. Zo gaat het al jaren met de tv-programmering. Al te veel dure eigen producties zijn er niet, zodat de Surinaamse kijker dagelijks kan kiezen uit minstens twintig speelfilms. Eens in de paar maanden gaat een Chinese handelaar langs bij de tv-directies met een doos kopieën onder de arm. Illegale kopieën En waar ze allemaal vandaan komen? Voormalig filmproducent Eddy Wijngaarde heeft zo zijn vermoedens: ‘Zelfs de kopieën van films die alle leden van de Academy Award een paar weken voor de uitreiking krijgen aangeboden, zijn niet veilig voor de illegale handelaren. Het schijnt ook dat ze tijdens wereldpremières opnames maken; direct van het doek af. De apparatuur is er goed genoeg voor. Een paar uur later gaan de kopieën de wereld over.’ Wijngaarde, die in 2001 naar Suriname remigreerde, is vast van plan een eind te maken aan deze ‘piraterij’. Samen met partner en NOS-correspondent Hennah Draaibaar richtte hij een jaar later The Back Lot op. Het doel van deze stichting is om film en documentaire opnieuw onder de aandacht van het Surinaamse publiek te brengen. De eerste stap is het organiseren van een filmfestival, twee keer per jaar. In april is een selectie van recente internationale speelfilms te zien die begin van het jaar tijdens het Rotterdamse festival werd gedraaid. In december organiseert The Back Lot een documentairefestival, als pendant van het IDFA in Amsterdam. Wijngaarde heeft een overeenkomst met beide Nederlandse festivals, waardoor hij over de filmrechten voor Suriname beschikt. Punt is wel dat sommige distributeurs een vertegenwoordiger meesturen die de kopieën geen moment uit het oog verliest, beducht als ze zijn voor de Surinaamse kopieerpraktijken. Daarbij laat Wijngaarde ervaren mensen uit de Nederlandse film en tv-wereld invliegen om workshops editing, scenarioschrijven en regie te komen geven. Wijngaarde en zijn mensen hebben de beschikking over drie theaterzalen in Paramaribo met een redelijke projectie. Aansluitend zijn er ook vertoningen in de districten Nickerie in het westen en Albina en Brokopondo richting Frans Guyana. Tijdens ieder festival wordt bovendien een speciaal onderwijsprogramma georganiseerd. Tienduizenden schoolkinderen gaan, vaak voor het eerst, in schooltijd naar de film en krijgen daar vervolgens een speciale themales over. Wijngaarde: ‘Zo laten we zoveel mogelijk kinderen vroeg kennis maken met het filmdoek. We gaan ervan uit dat ze door zo’n bezoek ook later nieuwsgierig blijven naar speelfilms in de bioscoop.’ Na een voorzichtig begin trekken de festivals inmiddels volle zalen en met het bijbehorende onderwijsprogramma moet Suriname straks rijp zijn voor een echte bioscoop. Aan de rand van de stad, achter een schutting van zinken platen, naast een chique winkelcentrum, wordt druk gewerkt aan de fundering. In november vorig jaar ging de eerste paal de grond in en als alles meezit moet de multiplex eind dit jaar worden opgeleverd. Dan telt Paramaribo in één klap vier zalen met 143 stoelen en één grote zaal voor driehonderd man. Avondklok Toch lijkt zo’n accommodatie een grote gok in een land waar al tien jaar geen bioscoopcultuur meer bestaat. Wijngaarde twijfelt geen moment. De financiers hebben in drie jaar tijd vier marktonderzoeken laten doen en daaruit blijkt een grote behoefte onder het publiek. De vijf zalen moeten er gezamenlijk voor zorgen dat de Surinamer gemiddeld 0,65 keer per jaar over de vloer komt. Dat komt neer op zo’n 180 duizend bezoekers per jaar. Dan is de exploitatie rendabel en dat zit er dik in, verwacht Wijngaarde; ‘In Amerika gaan mensen bijna zes keer per jaar naar de film. Wij richten ons op landen als Trinidad en Aruba met gemiddeld drie bezoeken per jaar. Bovendien heeft Suriname relatief een erg jonge bevolking. De helft is jonger dan 24. Als je bedenkt dat wereldwijd 80 procent van het bioscooppubliek tussen de 15 en 32 is, hebben we hier dus een groot potentieel. Daarbij is de behoefte onder ouderen om uit te gaan ook groot. Het culturele aanbod is de afgelopen jaren zo mager geweest dat ze gegarandeerd op iets nieuws af komen.’ Daar ligt meteen ook een diepere drijfveer van Wijngaarde. Na de militaire periode onder Desi Bouterse, met een avondklok, perscensuur en strenge controle op het onderwijs, wordt het hoog tijd dat zijn land weer kritisch vermogen ontwikkelt. Om te beginnen door het cultuuraanbod te vergroten. Wijngaarde: ‘Mensen moeten nieuwsgierig worden, geprikkeld raken. Niet alleen door films en documentaires. Het schort aan creativiteit, aan onafhankelijk denken.’ Deze doelstelling valt niet los te zien van Wijngaardes verleden. Zijn broer, de journalist Frank Wijngaarde, behoorde in 1982 tot de vijftien slachtoffers van de zogenoemde decembermoorden. Tranen van Den Uyl De meeste Surinamers hebben liever niet dat Bouterse en de andere verdachten zoals gepland dit voorjaar voor de rechter verschijnen. Maar dat betekent niet dat ze het verleden achter zich hebben gelaten. Dat valt onder meer af te leiden uit de niet onverdeeld enthousiaste reacties op de initiatieven van The Back Lot. Zo zorgde de stichting onlangs voor de opvoering van het toneelstuk De tranen van Den Uyl, gebaseerd op de recente geschiedenis van Suriname. Het gaat onder meer over de onafhankelijkheid, de militaire coup in 1980 en de decembermoorden. Toen de regisseur, PvdA-kamerlid John Leerdam, begin maart het bijbehorende lesmateriaal presenteerde op een basisschool, verscheen daags erna een uitgebreid perscommuniqué van Bouterses NDP (Nationale Democratische Partij) in het dagblad Times of Suriname. De kritiek loog er niet om: ‘Een zeer verfoeilijke daad. Een vorm van geestelijke pedofilie die gelijk staat met buitenlandse inmenging. Deze mensen (van The Back Lot, DS) hebben geprobeerd hun gefrustreerde ideologische driften uit te leven op onze ideologisch onnozele kinderen.’ Wijngaarde spreekt van intimidatie. Hij wordt wel vaker op straat aangesproken om op te houden met zijn ondermijnende activiteiten. ‘Bij de NDP voelen ze zich aangevallen omdat wij ons op de jeugd richten. Ik zou er, en dat heeft niets met mijn politieke voorkeur te maken, graag aan bijdragen dat de mensen informatie op waarde kunnen schatten en niet klakkeloos aannemen. In plaats daarvan moet weer discussie en dialoog op gang komen. Lange redevoeringen, show en propaganda; daar is Bouterse een meester in. En hij richt zich op alle etnische groepen en vooral op de jongeren.’ Kritiek of niet, de aanleg van de multiplex bioscoop gaat door. Een bioscoopkaartje komt straks op zo’n € 3,75 doordeweeks en € 4,50 in het weekend. Best veel in een land waar het gemiddelde inkomen rond de driehonderd euro ligt. Ook hier verwacht Wijngaarde geen problemen: ‘We mikken niet alleen op de elite, maar vooral op de middenklasse. De meeste jongeren wonen nog thuis en hebben best zakgeld over voor een kaartje. Het is toch veel leuker om met vrienden naar de film te gaan dan thuis op de bank bij je ouders te kijken?’ De multiplex kende een moeizaam voortraject. Drie jaar geleden werd het eerste plan gepresenteerd. The Back Lot had al een lening losgekregen van de stichting Doen in Nederland (met gelden van de Postcodeloterij), maar het leeuwendeel van het budget zou van banken en bedrijfsleven moeten komen. Na stevig lobbyen zagen vier grote bedrijven, twee banken en twee verzekeringsmaatschappijen, er wel brood in. Wijngaarde is vooral te spreken over de hoeveelheid Surinaams geld dat hij voor het project heeft weten binnen te halen. De geldschieters hadden meteen vertrouwen in de aanpak van The Back Lot. Ook in de programmering: geen extreme vechtfilms of B-producties, maar een combinatie van kwaliteit en entertainment. Wijngaarde heeft al een sublicentie van distributeur A-film waarmee hij toegang heeft tot zo’n 1800 titels per jaar. In principe kan hij straks een week na de wereldpremière de laatste film van Pedro Almodovar of Jim Jarmusch vertonen. Net als recente producties uit India, China of Argentinië. Zwevende nooduitgang Alles leek rond, tot een bestuurswisseling bij een van de financiers voor vertraging zorgde. Want naar goed Surinaams gebruik gaan daar meestal een paar maanden overheen. Toen het nieuwe bestuur van de bank ook achter de plannen stond, werden halverwege 2005 plots de brandstofprijzen verdubbeld na een drastische ingreep van de nieuwe regering-Venetiaan. Daardoor gingen meteen maar alle prijzen omhoog, ook die voor bouwmaterialen. De financiers moesten opnieuw om de tafel en het uiteindelijke gevolg was dat de totale bouwprijs van de multiplex met 60 procent omhoog ging: van 3,2 naar vijf miljoen US dollar. Naar Surinaamse begrippen is dat een hoop geld en de gemeenschap krijgt er straks dan ook een hypermodern complex voor terug. Trots presenteert Wijngaarde een slide show. Een primeur voor Suriname is bijvoorbeeld het chilled water system. Dat is een koelinstallatie die water met een temperatuur van 6 graden Celsius rondpompt en veertig procent zuiniger is dan het gebruik van airco’s. Daarnaast biedt een zwevende nooduitgang de garantie dat bij volle bezetting alle bezoekers binnen anderhalve minuut buiten staan. Wijngaarde gaat van start met tweedehands projectoren voor 35 mm, maar bereidt zich voor op digitale projectie, waarmee hij hoopt mee te gaan met de Europese normen. Blijft over de vraag of de multiplex van The Back Lot volgend jaar wél kan opboksen tegen het illegale circuit en het filmaanbod op de vele tv-zenders. Over de vaak gebrekkige Chinese kopieën bij de supermarkt maakt Wijngaarde zich geen zorgen. Eigenlijk vormt de televisie zijn grootste concurrent. Maar dat is een kwestie van afstemming: ‘Een paar weken vóór de officiële opening stuur ik onze programmering naar de tv-directies. Daarna ga ik dat elke maand doen. Met die lijsten wil ik laten zien van welke speelfilms wij de rechten voor vertoning in Suriname hebben. Heel bewust ga ik niet met advocaten dreigen. Ik ga uit van een goede verstandhouding met de tv-stations. Destijds had ik Hotel Ruanda geprogrammeerd voor ons festival. We kregen de juiste kopie alleen niet op tijd binnen. Toen hebben we er eentje van tv-station ATV kunnen gebruiken. De lijnen zijn kort. Zodra een film bij ons in roulatie is geweest, kunnen ze gewoon hun gang gaan.’ [ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|