Uw zoekopdracht

Zoeken in een regio



De economie van rust en ruimte
De economie van rust en ruimte

De economie van rust en ruimte

datum plaatsing

 20-07-2004

medium

 NRC Handelsblad

auteur

 Karin de Mik


Noord-Nederland moet zichzelf omtoveren tot multifunctionele regio's rond dynamische kernen die aantrekkelijk zijn voor zowel eigen bewoners als rijke Randstedelingen die rust en ruimte zoeken. Nu de miljarden rijkssteun dreigen weg te vallen wordt dit 'Center Parcs'-ontwikkelingsmodel nog interessanter.

De Rotterdamse tandarts Sietze Kielstra (31) staat op zijn nog braakliggende hoekkavel in de nieuwe Leeuwarder wijk Zuiderburen. "Daar moet de serre komen en boven willen we een dakterras", mijmert hij. Hij en zijn vriendin hebben een architect in de arm genomen om hun woonwensen te realiseren. De woning komt aan het water te liggen; vanaf de achterkant kijkt Kielstra straks uit op het Van Harinxmakanaal. In de huurwoningen ertegenover woont onder anderen de nieuwe burgemeester van Leeuwarden, Geert Dales.

Zuiderburen is een nieuwe waterrijke wijk van 1.750 woningen in de Friese hoofdstad. Ook wordt een 100 hectare groot bos aangelegd. Na vier jaar in Rotterdam wilden de in Drachten geboren Kielstra en zijn vriendin weg uit de Randstad. Te vol, te druk. "Je ruikt dat de lucht hier schoner is", zegt hij. Ook voor hun eventuele kinderen vinden ze Friesland een prettiger en veiliger leefomgeving. Hij wijst naar de waterrand. "Daar komt een groenstrook, waar ze prachtig kunnen spelen."

Friesland trok hen aan, meer dan Groningen. "Wij zijn zeilfreaks, dus ga je naar Friesland." Natuurlijk, Rotterdam is een "bruisende wereldstad" vergeleken met het "grote dorp" Leeuwarden (90.000 inwoners). Maar de rust ("ik rijd hier veel minder agressief"), de ruimte en, toch niet te vergeten, de grondprijs maken veel goed. Een kavel van 700 vierkante meter kost in Leeuwarden een kwart minder dan in het westen. Als hij ooit spijt krijgt van zijn verhuizing naar zijn heitelân, kan hij altijd nog terug: "Die optie houden we open."

Een prettige leefomgeving met ruimte, water en groen: volgens Gert de Roo, planoloog aan de universiteit van Groninen, zijn die kwaliteiten van doorslaggevend belang voor de broodnodige economische ontwikkeling van Noord-Nederland - meer dan industrialisatie of landbouw. Het noorden moet zich richten op wonen en recreatie, vindt hij. "Het aantrekken van nieuwe industriële vestigingen is vooral hopen tegen beter weten in", stelt hij. "De landbouw is op zijn retour, waardoor er grond vrijkomt voor de woningmarkt - en die moet de aanjager van de regionale ontwikkeling worden."

Provincie en gemeente Groningen hebben het 'Center Parcs'- model met instemming begroet. Zeker nu het rijk zijn steun dreigt in te trekken - een bedrag van naar schatting 135 miljoen euro - wordt de zoektocht naar een nieuw economisch ontwikkelingsmodel nog urgenter.

De Roo noemt dit zijn 'Center Parcs'-concept: een multifunctionele regio rond dynamische kernen met natuur eromheen. Daar komen jong en oud, gezinnen en yuppen, autochtonen en nieuwe bewoners uit de Randstad op af, voorspelt hij. Nederland telt nu 6,8 miljoen woningen en 90.000 vakantiewoningen. De komende tien jaar komen daar een miljoen bij, en daarvan moet een aanzienlijk deel in het noorden worden gebouwd, vindt De Roo. Ze kunnen permanent bewoond worden, maar ook tijdelijk verhuurd. "Als iemand niet full-time in zijn huis wil wonen, kan een stichting er bijvoorbeeld voor zorgen dat het de rest van de tijd verhuurd wordt. Yuppen uit de drukke Randstad willen in de toekomst misschien drie kwart van het jaar daar wonen en de resterende tijd op het platteland." Randstedelingen zouden in het noorden kunnen telewerken, of enkele dagen in het westen werken en in Oost-Groningen wonen. Een snelle treinverbinding, de zgn. Zuiderzeelijn, is voor hen wel van belang.

Volgens een onderzoek van het Ruimtelijk Planbureau (RPB) van eind vorig jaar wil 20 procent van de stedelingen landelijk wonen. Frank van Dam van het RPB becijfert het woningtekort op het platteland op tussen de 60.000 en 130.000 woningen. Overigens neemt de vraag niet toe: de laatste tien jaar zou de migratie van stad naar platteland tussen de vijf en acht procent bedragen. De vraag is dus significant, maar wel bescheiden, aldus Van Dam. Uit onderzoek van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) van de Universiteit Wageningen blijkt dat de bouw van drie nieuwe woningen goed is voor één arbeidsplaats. "Daarnaast zijn er jaarlijks extra regionale inkomsten door bestedingen van nieuwe bewoners", aldus Stijn Reinhard van het LEI.

Vooral in gebieden met een slechte economische structuur, afkalvende detailhandel en vergrijzing kan een dergelijk concept een wapen zijn tegen verpaupering en leegloop. Dat was ook de gedachte achter de Blauwe Stad, die op voormalige landbouwgrond in het Oost-Groningse Oldambt wordt aangelegd. Tot 2010 worden er 1.500 voornamelijk dure koopwoningen gebouwd, er wordt een 800 hectare groot meer gegraven (ter grootte van de Loosdrechtse plassen), en er ontstaat 300 hectare nieuwe natuur. De eerste modelwoningen - vanaf 3,5 ton euro - zijn medio 2005 klaar. Binnen tien jaar moet het hele project zijn afgerond en de streek, ooit de "graanschuur van Nederland", een nieuwe sociaal-economische impuls geven.

Volgens directeur Jan Postema van projectorganisatie de Blauwe Stad hebben al tientallen gegadigden interesse getoond in een ruime kavel (gemiddeld vijfduizend vierkante meter) in wijken met thema's als 'Dorp', 'Wei' en 'Riet'. Naar verwachting zal een derde van de nieuwe bewoners - de "gouden genieters" van 55+, maar ook jonge mensen met kinderen - van buiten Groningen komen. Ook ten oosten van de stad Groningen is een groot woongebied gepland, Meerstad. In 2020 staan daar tienduizend woningen en ligt er een meer van 650 hectare. Het gebied, even groot als de stad Groningen, is bedoeld voor recreatie, natuur en waterberging. "Het grootste bouwproject aller tijden in het noorden", constateert secretaris Hans Haerkens van VNO-NCW-Noord. "Zeventig procent van de in totaal 4.000 hectare is gereserveerd voor water, natuur en groen. Op de overige 30 procent komen 10.000 woningen en een bedrijventerrein. Elders in het land liggen die percentagecijfers andersom."

In de nieuwe Nota Ruimte, die vorige maand in de Kamer is besproken, ziet het kabinet in het noorden alleen een economische functie weggelegd voor Groningen-Assen. Woningbouw wordt geconcentreerd in zes stedelijke netwerken, waaronder Groningen-Assen. In Friesland mag de natuur boven de economie gaan. Daar staan dan ook drie 'nationale landschappen' gepland, in Groningen één (Middag-Humsterland) en Drenthe ook (de Drentse Aa).

De Groningse gedeputeerde Marc Calon (PvdA), nauw betrokken bij De Blauwe Stad, voorspelt dat "Nederland binnen dertig jaar één stad wordt. Waarom zou Noord-Nederland niet een soort park van ons land kunnen worden?" Wonen genereert namelijk werk, zegt hij: die mensen gaan toch naar winkels en hun kinderen naar scholen? Ze hebben toch een tuinman nodig? Een mooi voorbeeld van wonen als economische factor, vindt hij. "Het noorden kan zich daar beter op richten dan op het binnenhalen van bedrijven, die vaak weinig toegevoegde waarde opleveren." Als voorbeeld noemt hij het inmiddels gesloten computerassemblagebedrijf SCI, dat als eerste 'grote vis' voor het Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF)in 1997 naar Heerenveen kwam. Maar het bleek een voorbeeld van een footloose bedrijf, aldus Calon. "Het bedrijf had geen binding met de omgeving en is vertrokken naar een lagelonenland."

Ook de Groninger PvdA-wethouder Willem Smink is het met De Roo eens dat kwaliteit van wonen en leven niet-noorderlingen kan aantrekken en zo de noordelijke economie een nieuwe impuls kan geven. Voorwaarde is wel een snelle treinverbinding met het westen, stelt hij. Zowel Groningen als Friesland constateren tot hun vreugde dat de Zuiderzeelijn tussen Schiphol en Gronignen een rol speelt in de Nota Ruimte. Het kabinet beslist binnenkort in welke variant deze lijn wordt aangelegd: als intercity plus, een hogesnelheidslijn of een snelle magneetzweefbaan, die de reistijd Amsterdam-Groningen verkleint van ruim 2 uur tot één uur. "Veel meer mensen dan nu kunnen dan in het westen werken en hier wonen", verwacht Smink. "Ook zullen westerlingen sneller een baan in het noorden accepteren, omdat hun partner dankzij die snelle verbinding zijn of haar baan in het westen kan houden. Met de magneetbaan kun je gemakkelijk dagelijks op en neer reizen."

Niet alleen het noorden, maar ook het zuiden van Nederland onderzoekt de economische levensvatbaarheid van het 'Center Parcs'-model. Ook Zeeland wil zijn economische structuur versterken door behalve op industrialisatie en havenontwikkeling, tevens op natuur, landschap en recreatie in te zetten. Steeds meer Randstedelingen lijken dit te ontdekken: de bewoners van de wijk Het Goese Meer - vijfhonderd woningen, een uitgegraven meer en een golfbaan - in Goes zijn voor een derde tot de helft niet-Zeeuwen, zegt Henk Nijssen, provinciale ambtenaar voor de volkshuisvesting. "Ze werken in de Randstad of in West-Brabant, maar wonen hier. Ook vestigen zich hier veel welgestelde ouderen." In de Middelburgse wijk Veerse Poort, ruim zeshonderd woningen aan het water, is een derde van de bewoners van buiten Zeeland afkomstig. Die zijn ook nodig om het bevolkingsaantal op peil te houden, stelt Nijssen. "Er vertrekken evenveel jongeren als dat er nieuwe bewoners bijkomen. Het saldo is dus nul. Maar als die nieuwe bewoners niet zouden komen, zouden we vergrijzen."

Gert de Roo is zich ervan bewust dat zijn visie weerstand kan oproepen bij de autochtonen. "Zij zijn vaak huiverig voor verandering." Een van die tegenstanders is het Groningse statenlid Teun Jan Zanen van de anderhalf jaar geleden opgerichte Partij voor het Noorden (twee zetels). "Het noorden is geen afgeleide van de Randstad", zegt Zanen, "en toerisme is niet alles. Als er te veel recreanten afkomen op rust, ruimte en stilte, verdwijnen die juist.". Het noorden mag niet worden "platgewalst" door vakantiedorpen, vindt hij.

De Roo stelt daar tegenover dat het noorden niet vanzelf tot bloei komt. "Je kunt niet alleen afwachten. Regiogericht denken is nodig, anders blijft het bij enkele parels in een verder kaal landschap. Dat landschap moet je juist aantrekkelijk maken." Hoewel hij niet graag spreekt van het noorden als "overloopgebied" van de Randstad, houd je de Randstedelingen, vooral ouderen en beter gesitueerden, niet tegen, onderstreept hij. "De Randstad vergrijst en er komt daar ongelooflijk veel geld vrij. Die westerlingen komen hierheen. Daar moet je op anticiperen. Daarvoor zijn revolutionaire ideeën nodig."

Bijvoorbeeld drie verdiepingen hoge, luxe woonboten waarmee mensen door het noorden kunnen varen. "'s Winters meer je aan in de stad Groningen en 's zomers ga je naar het Paterswoldsemeer. In de stad Seattle aan de Amerikaanse westkust zijn die er al." Een ander idee: honderd meter hoge woonzuilen, met een basis van vijfhonderd meter, te vergelijken met de koeltorens van energiecentrales. "Vanuit deze grote pilaren hebben alle bewoners een mooi uitzicht. In Japan liggen deze woonzuilen al op de tekentafel. Je kunt ze beschouwen als moderne variant van de terp of wierde."[ < terug ]

stuur naar vriend
print deze pagina
koop dit artikel

aanverwante artikelen: