Vernieuw het concept Belg |
|
datum plaatsing |
23 juli 2008 |
medium |
Volkskrant |
auteur |
Marc van Dijk |
Als politiek filosoof geniet Luuk van Middelaar momenteel extra van zijn woonplaats Brussel. „Je kunt hier nu prachtig zien hoe moeilijk het is om een staat te vormen. In de meeste staten is dat niet meer zichtbaar, omdat de uitkomst van een langdurig proces is gaan aanvoelen als iets vanzelfsprekends – niemand vraagt zich bijvoorbeeld af of Frankrijk wel de vorm heeft die het zou moeten hebben. Terwijl Frankrijk net zo goed een constructie is als België.” België verdwijnt en herrijst voor onze ogen. Kan het land wel bestaan? Van Middelaar: „Een staat is altijd het gevolg van een politieke beslissing. Er bestaan geen natuurlijke grenzen. De vraag welke gemeenschappen tot welk land behoren kun je niet beantwoorden met verhalen over taal of etnische herkomst. Een centraal, nationaal gezag stelt op een zeker moment een grens vast, vaak na oorlog of belegering.” En als die grenzen historisch betwistbaar zijn? Van Middelaar: „Dat zijn ze eigenlijk altijd. Maar de regeerders die de grens hebben vastgelegd, zullen er juist alles aan doen om de grenzen te rechtvaardigen door een historisch verhaal te vertellen dat hun gelijk bevestigt.” In België heeft dit verhaal voor velen aan zeggingskracht verloren, meent Van Middelaar. „De staat België kan alleen functioneren als hij zowel nationaal als internationaal kan handelen namens de Belgen. Het probleem is alleen dat het concept ’Belg’ niet meer zo’n sterke identiteit is. ’De Belg’ moest – net als bijvoorbeeld ’de Duitser’ en ’de Italiaan’ rond 1860 – gecreëerd worden. En dat is niet zo goed gelukt. Andere collectieve identiteiten, vooral op taal gebaseerd, zijn sterker geworden. En die hebben inmiddels ook hun eigen politieke uitdrukkingsvorm gevonden, eigen parlementen, eigen ministers, een eigen dynamiek. Het concept ’België’ zal dus opnieuw ingevuld moeten worden.” Frank Ankersmit: „Wat mensen bindt of niet bindt, de identiteit van een natie, ligt besloten in zijn geschiedenis. Dat heeft een zekere massiviteit, daar groei je in op. Je kunt niet vrijelijk wisselen van identiteit. Dat zou ik ook als mens reuze interessant vinden, maar het is helaas onmogelijk. Je kunt niet eens zelf bepalen wat je identiteit is, een ander kan hem beter aan je constateren dan jijzelf. Dat geldt zowel voor personen als voor naties. De identiteit van een natie schuilt in de verhalen die historici over het land vertellen. Natuurlijk zijn historici het soms oneens, maar doorgaans niet over de hoofdlijnen. Dus het idee dat je vrijelijk een identiteit zou kunnen kiezen, dat is zowel op het persoonlijke vlak als op het niveau van een natie niet waar.” Van Middelaar: „Natuurlijk kun je niet zomaar een willekeurig historisch verhaal bedenken over een land. Maar het is onmogelijk om één verhaal aan te wijzen dat ’het juiste’ is. Het is niet zo dat er één historische situatie is geweest, waar men het heden op zou moeten baseren. De president van Rwanda, Paul Kagame, heeft het strafbaar gesteld om je nog langer Hutu of Tutsi te noemen. Om het mogelijk te maken dat de Rwandezen na de genocide samenleven, heeft hij die identiteiten als het ware afgeschaft. Dat gaat met enige repressie gepaard, maar het land schijnt wél een economisch wonder te worden.” Ankersmit: „Men stelt zich een identiteit graag als een harmonieuze eenheid voor, maar daar is geen enkele reden voor. Freud heeft ons geleerd dat de menselijke psyche bestaat uit drie delen: het bewuste, het onbewuste en het superego. Het bewuste, dat wat wij beleven als onze identiteit, is niets minder dan het slagveld van allerlei tegenstrijdige tendenties. Zo is het met een natie ook: de verdeeldheid is onderdeel van de identiteit van België. Iets anders: de identiteit van een natie kan niet als instrument gebruikt worden om historische vergissingen recht te zetten. Die Groot-Nederlandse gedachte, zoals de historicus Pieter Geyl die al verwoordde, was niet bedoeld om de identiteit van de beide landen te veranderen. Geyl zei: er is iets misgegaan aan het begin van de zeventiende eeuw; Nederland had moeten doorvechten tegen de Spanjaarden, in plaats van het zuiden over te laten aan de vijand. Hij gaf dus een historisch argument voor de hereniging van Nederland en België. Maar daarmee deed hij niets af aan de identiteit van de Nederlanders en de Belgen zoals die na die vergissing gegroeid is.” Hoe moet het nu verder met België? Van Middelaar: „Ondanks alles zal het concept België niet snel worden opgegeven. Een van de belangrijkste redenen daarvoor is het bestaan van Brussel. Brussel is de grootste stad van de Benelux, de hoofdstad van België, de grootste Franstalige stad én de hoofdstad van Vlaanderen. En dan is het ook nog eens een Europees centrum. Vlaanderen noch Wallonië zal Brussel opgeven. De echtgenoten blijven bij elkaar voor hun kind.” Ankersmit: „Mijn leermeester, de Groningse historicus E. H. Kossmann, voorspelde al in de vroege jaren zeventig dat België uiteen zou gaan vallen. Dat leek me destijds wat voorbarig, maar inmiddels denk ik dat hij gelijk gaat krijgen. Als de bereidheid om tot compromissen te komen geheel verdwijnt, dan bereik je een point of no return. Doorgaans zijn kinderen trouwens ook niet gediend bij een voortdurend ruziënd ouderpaar.” Van Middelaar: „Het concept Belg zal misschien geen dragende identiteit meer zijn. Maar het zal toch de overkoepeling blijven, een steeds dunner dak boven een huis met verschillende kamers.” Ankersmit: „Nee, zelfs dat dunne dak zal het op den duur begeven. Vlaanderen zal waarschijnlijk zelfstandig verder gaan.[ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|