Kijken naar je katholieke jeugd |
|
datum plaatsing |
28-04-07 |
medium |
Trouw |
auteur |
Marc van Dijk |
Kijken naar je katholieke jeugd Museum Kempenland selecteerde katholieke devotionalia van fanatieke verzamelaars. Resultaat: een tentoonstelling die zeer geschikt is om herinneringen bij op te halen. Toen de kinderen en kleinkinderen na zijn overlijden het huis van opa leeg moesten maken, stonden ze versteld van de hoeveelheid kruisbeelden, rozenkransen, wijwaterbakjes en stuk gebladerde gebedenboekjes die het nog bleek te herbergen. In elk laatje lag wel een vergeten bedevaartsmedaille of bidprentje. Natuurlijk wist iedereen dat opa tot het eind toe diep gelovig was geweest, maar oma en hij hadden als katholieken van hun eigen tijd toch een ontwikkeling doorgemaakt die hen steeds verder had afgevoerd van het uiterlijke vertoon. Ingelijste aflaten uit Rome, sierlijk met de hand gekalligrafeerd, alsof de heilige vader er persoonlijk werk van had gemaakt, pasten waarschijnlijk niet meer zo in hun religieuze beleving. Ze lagen er nog wel, afkomstig van verschillende pausen, maar ze hingen al jaren niet meer aan de muren. Geen één was er van na de jaren zestig. Het waren niet de meest gewilde objecten toen het aankwam op het onderling verdelen van de spullen. Enkele devote boeken, kruisbeelden, wiegenkruisjes en Mariabeeldjes met emotionele waarde werden meegenomen, maar het meeste verdween in dozen, om het weggooien nog even uit te stellen. Zo moet het de laatste jaren in veel katholieke families gegaan zijn. Wie moest er nog iets met die spullen, die op een bepaalde manier wel dierbaar aandeden, maar die de meeste zoons en dochters anno 2007 toch ook wat wezensvreemd waren geworden? ’Kom ze op z’n minst even aan mij laten zien’, zou Peter Thoben aan alle aarzelende erfgenamen willen zeggen. De directeur-conservator van Museum Kempenland in Eindhoven stelde een tentoonstelling samen over volksdevotie in het huiselijke domein. „Er kan altijd iets interessants tussen zitten, en juist het simpelste religieuze voorwerp kan nu juist heel bijzonder zijn.” Op zichzelf beschikte Thoben over meer dan genoeg materiaal voor de expositie. Want toen veel kerken en huiselijke interieurs na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) werden ontdaan van decoraties die niet meer aansloten bij moderne theologische inzichten, ontstond ook meteen een tegenbeweging. Fanatieke verzamelaars stortten zich op de afgedankte religieuze parafernalia, sinds de jaren tachtig houden ze hun eigen beurzen. De lezers van het jubilerende tijdschrift Devotionalia (opgericht in 1981) verleenden maar wat graag hun medewerking aan de brede overzichtstentoonstelling, door hun eigen huiscollecties in bruikleen te geven. Peter Thoben: „Ik heb ze moeten afremmen. Een mevrouw kwam met vierduizend rozenkransen aanzetten. Een man met een stapel pauselijke postzegelalbums die tot zijn middel reikte. Ik heb van alles iets genomen.” Het verzamelen is voor de bruikleengevers meer dan een oppervlakkige hobby. Thoben: „Het zijn veelal mensen die het maar moeilijk kunnen verkroppen dat deze sterk materieel gevoede geloofsbeleving zo snel aan populariteit inboette en uiteindelijk praktisch verdween.” Toch is het bij een deel van de gekozen objecten wel erg moeilijk om daar rouwig om te zijn. Een naargeestige lithografie toont het ziekbed van een grijsaard, voor wie links in beeld met man en macht wordt gebeden, terwijl hij aan de rechterkant ternauwernood ontkomt aan de duiveltjes die hem met kettingen de vuurzee in willen trekken. In een vitrine staat een deels verzilverd kruis zonder gekruisigde Christus, maar mét alle attributen waarmee hij is gepijnigd, reusachtige spijkers, een speer met azijnspons, doornenkroon en ander marteltuig. En wat te denken van de ’Maria met Zeven Smarten’, bij wie zeven enorme zwaarden in haar borst zijn gestoken? Dergelijke taferelen vormen een schril contrast met de eveneens zeer volkse geglazuurde heiligenbeeldjes, mierzoete kindekes Jezus en lieve tegeltjes. De religieuze kunst en kitsch komt onversneden en zonder enig tekstbordje of audiotour op de bezoeker af. Voor wie er van huis uit niets mee heeft, zal het geheel daardoor niet erg toegankelijk zijn. Maar voor wie net een zolder of huis heeft opgeruimd, is het een feest der herkenning. En dan doet het er eigenlijk niet toe dat het museum geen begeleidende teksten biedt. Mijn moeder Maria (1946) zag tot haar genoegen veel bijna uit haar geheugen verdwenen details plotsklaps weer levendig voor zich. Het communiekleedje, dat ze als tienjarige zelf precies zo heeft geborduurd, met exact hetzelfde patroon van twee dorstende herten (’God, wat heb ik daar op zitten zwoegen’). Het zilveren theelepeltje met een minikelkje er bovenop, precies zo een als haar oudste broer kreeg voor zijn eerste communie. Piepkleine gewijde medailles, die je de kinderen opspeldde. Die hebben nog op mijn babyhemdjes gezeten, weet ik nu. En dat allemaal dankzij die verzamelaars. Thuis met de heiligen. Uitingen van volksdevotie in Nederland en Vlaanderen. Te zien t/m 3 juni, di t/m zo van 13-17 u. Op 3/5 en 10/5 is er ’s avonds een lezing. Museum Kempenland, Steentjeskerk, Sint Antoniusstraat 5-7, Eindhoven. www.museumkempenland.nl Eerdere aflevering van deze serie op www.trouw.nl/standplaatsbrabant Missiebusje voor Afrika van de paters van Cadier en Keer. Bidprent met Maria Magdalena. Gipsen beeld van heilige Cornelius. Prentbriefkaart van Kevelaer. [ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|