Ansichtkaarten van de Afsluitdijk |
|
datum plaatsing |
maart/april 2007 |
medium |
Noorderland |
auteur |
Karin de Mik |
De Afsluitdijk bestaat dit jaar drie kwart eeuw. Johan Pollema uit het Friese dorp Zurich bezit een indrukwekkende collectie ansichtkaarten over de bouw van de internationaal beroemde waterkering. Aan de vooravond van de viering van het 75-jarig bestaan van de vermaarde dam dist hij diverse anekdotes op. Vier stofvrije verzamelbanden legt hij op de grote werktafel in zijn knusse woning in Zurich. Rasverzamelaar Johan Pollema (56) slaat er een open en laat een foto zien van de aanleg van de Afsluitdijk: ‘Wat reed daar?’ vraagt hij. ‘Ja, een locomotief. Weinig mensen weten dat.’ Op de foto, genomen in 1928 bij Kornwerderzand, zien we op de achtergrond een donkere rook brakende locomotief. Het treintje werd gebruikt voor de aanvoer van materiaal voor de aanleg van een betonweg. Pollema bezit een indrukwekkende collectie van ongeveer 1.000 originele foto’s van de aanleg van de Afsluitdijk, die dit jaar 75 jaar geleden gereed kwam. De pierensteker, eigenaar van een hengelsportzaak in het dorpje aan de kop van de Afsluitdijk, begon als kleuter al met verzamelen, vertelt hij. ‘In het begin waren het munten, later kwamen er kaarten bij. Ik verzamel ook casinomunten en belastingzegels. En ik bezit een vrij complete verzameling munten van alle landen ter wereld tot 1980. Ja, ik ben een hebberd.’ Ook telt zijn verzameling diverse bankbiljetten. ‘Wist je dat op het oude briefje van 1.000 gulden uit 1945 grazende schapen op de Afsluitdijk staan afgebeeld?’ Pierensteker Pollema heeft een fascinatie voor ‘alles wat oud was’. ‘Tijdens het pierensteken groef ik geregeld oude voorwerpen uit de omgeving op.’ De collectie oude ansichtkaarten en foto’s van Zurich en Midlum, waar hij vroeger woonde, heeft hij vrijwel compleet. Stofvrij De geschiedenis van het dorp Zurich (nu 180 inwoners) is onlosmakelijk verbonden met die van de Afsluitdijk, die in mei 1932 gereed kwam. De internationaal klinkende naam is waarschijnlijk afgeleid van Zuderinghe wat zuidhoek zou betekenen, Zuderinge-Suderigge - Suyrich - Surich - Zurich, wat zoveel wil zeggen als ‘zuidelijke rug’. Zurich ontstond op de zuidelijke oever van de Marne. Wanneer exact is niet duidelijk. Pollema: ‘Het eerste huis in het dorp is gebouwd met geld dat verdiend werd in één nacht haringvissen. Na de afsluiting van de Zuiderzee zwommen de haringen zich kapot op de Afsluitdijk. De vissers konden ze als het ware zo op scheppen.’ Op beurzen en via ruilhandel kwam Pollema tot zijn ruime collectie. In een ordner, ooit gekregen uit een nalatenschap, bewaart hij tientallen krantenknipsels over de Afsluitdijk. Een ervan bevat een foto van dezelfde locomotief, die uit de rails is gelopen door een verzakking. De kop luidt: ‘Een buitensporige locomotief’. ‘Door verzakking der rails geraakte op Kornwerderzand de locomotief (..) buiten de rails en kwam bijna in zee terecht. Het liep gelukkig goed af.’ Twee arbeiders leunen quasi onverschillig tegen de ontspoorde trein, een ervan staat in de deuropening. Ze dragen overalls en hebben petten op. Voor de locomotief staat een man in een manchester pak, die een hoed draagt, vermoedelijk de opzichter. Pollema bladert in de albums, waar de foto’s keurig in stevige plastic hoezen zijn geschoven. ‘Nodig om alles stofvrij te bewaren.’ Op een van de foto-ansichtkaarten staat een stoommachine. ‘Deze is genomen bij de opbouw van het werkdorp Kornwerderzand’, licht de hengelsportwinkelier toe. ‘Je ziet hier een transporteur voor cement en aarde en een handjevol arbeiders, dat het merendeel van het karwei moest klaren.’ De foto symboliseert de combinatie van techniek en mankracht, die hem aanspreekt.‘Wist je dat de arbeiders overal vandaan kwamen om de Afsluitdijk te bouwen? Het schijnt dat het werk redelijk betaald werd. Hier in het dorp stonden allemaal barakken waar werkmannen sliepen. Ik heb eens een oudere vrouw in de winkel gehad, die vertelde dat zij met haar ouders in een van die keten had gewoond. Ze kwamen uit Groningen en haar vader werkte mee aan de bouw van de Afsluitdijk. Toen hun keet in brand vloog, kregen ze verzekeringsgeld, waarmee ze een woonwagen en een paard kochten en over de Afsluitdijk reden. Haar vader werkte daarna ook mee aan de aanleg van het Noordzeekanaal, vertelde ze.’ Rondvaartboot Op diverse foto’s staan afbeeldingen van rondvaarten, die eind jaren twintig, begin jaren dertig werden gehouden, vanuit onder meer Leeuwarden, Harlingen en Zurich. Zo konden belangstellenden het imposante en reusachtige bouwwerk, dat in de hele wereld respect afdwong, van dichtbij zien. Opvallend is dat bij vrijwel alle foto’s de naam ‘Zurich’ wordt genoemd, vertelt Pollema. ‘Kijk hier, op deze kaart staat ‘Naar de Zuiderzeewerken bij Zurich’. Te zien is een volle rondvaartboot, een tochtje dat de Leeuwarder VVV naar de in aanboow zijnde dijk organiseerde. Het onderschrift: ‘Er werd enige malen rond het eilandje heengevaren waar stoomschepen, elevators, kranen enz. den ganschen dag bezig zijn.’ Van een andere kaart , waarop steenwerkers aan de dijk bezig zijn, luidt het bijschrift: ‘Een mooie opname van de Zuiderzeewerken bij Zurich.’ Pollema: ‘Zurich was toen de Afsluitdijk nog niet bestond, het einde van de wereld. Boeren en haringvissers hadden hier een redelijk goed belegde boterham. De meesten hadden eigen huizen.’ Hij pakt een ander krantenknipsel. ‘In zee bij Zurich’, waar een‘gemeenschap van ingenieurs en arbeiders een nieuw stuk grond aan de baren ontworstelde’. Pollema’s verzameling bevat naast de fotokaarten ook afbeeldingen die niet zijn uitgegeven, afgekeurde kaarten met minder spannende afbeeldingen. Op een ervan zien we vakantiegangers onder aan de basaltdijk zitten op een stukje strand. Prutbak Natuurlijk heeft de Zuricher tientallen kaarten van het moment suprème: de afsluiting van de Vlieter, het zeegat dat door de laatste grijper met keileem werd gevuld. Dat gebeurde op 28 mei 1932 om een uur ’s middags om precies te zijn, daar waar nu het eenvoudige, maar markante Monument staat met het gedenkteken. De Zuiderzee was verleden tijd. Het IJsselmeer was geboren. Pollema kent de Afsluitdijk goed. ‘Ik ben er duizenden keren overheen gereden Er zijn jaren geweest dat ik elke dag op en neer naar Texel ging om daar pieren te spitten.’ Hij roemt de dijk als stormvloedkering en als verbinding tussen het westen en noorden van Nederland. ‘Het was indertijd een wereld-bouwwerk, de langste dam ter wereld.’ Toch denkt hij dat eenzelfde dijk in deze tijd niet opnieuw gebouwd zou worden. ‘Het Wad kreeg na de afsluiting minder watertoevoer, wat ten koste ging van de natuur en de visstand. Het is nu een grote prutbak aan het worden. Voor de visserij en de natuur was het beter geweest als de getijdenstand in het IJsselmeer behouden was gebleven, zoals ook in Zeeland is gebeurd met de schuiven in de stormvloedkering van de Oosterschelde.’ Hij ziet de gevolgen van de bouw van de Afsluitdijk met eigen ogen, vertelt hij. ‘Vijftien jaar geleden kon je nog gewoon hengelen bij Kornwerderzand. Nu valt het er droog, omdat er minder stroming is.’ Pollema vindt het spijtig dat zijn woonplaats niet echt actief betrokken is bij de viering van het 75-jarige bestaan van de Afsluitdijk, dit voorjaar. Zelf denkt hij er aan om een historische fototentoonstelling te organiseren in de Zuricher kerk. Zie ook: www.eendijkvaneendijk.nl De Afsluitdijk In de zeventiende eeuw bestonden er al plannen om de Zuiderzee af te sluiten. De discussie laaide rond 1880 weer op. Cornelis Lely, adviseur van de Zuiderzeevereniging die ijverde voor inpoldering van de Zuiderzee, werd in 1891 minister van waterstaat. In dat zelfde jaar had hij zijn plan tot inpoldering klaar. Dat belandde echter in de ijskast, maar na een zware stormvloed in 1916 kwam het opnieuw in de belangstelling te staan. In 1920 werd begonnen met de uitvoering van het project, dat het visitekaartje van waterkerend Nederland zou worden. Op 28 mei 1932 werd het laatste zeegat van de ongeveer 30 kilometer lange dijk tussen Noord-Holland en Friesland afgesloten. In feite is de Afsluitdijk een afsluitdam, want het IJsselmeer zou nooit helemaal ingepolderd worden. De tweede fase van Lely’s plan behelsde overigens de aanleg van een dam van Den Helder naar Terschelling en vervolgens naar Ameland, Schiermonnikoog en Rottum. In het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen is tot en met 3 juni 2007 een jubilieumtentoonstelling te zien naar aanleiding van het 75-jarig bestaan van de Afsluitdijk, getiteld De Dijk. Er zijn tientallen schilderijen en tekeningen te zien van de Rotterdamse kunstenaar Johan Hendrik Mastenbroek (1875-1945). Hij legde het werk aan de Afsluitdijk op doek en papier vast. Zie www.zuiderzeemuseum.nl en www.afsluitdijkjubileum.nl Zuricher Bank Pollema’s geest borrelt over van ideeën om van Zurich een opvallende, toeristische trekpleister te maken. Niet dat er hordes toeristen moeten komen, maar het dorp met de internationaal klinkende, opvallende naam verdient meer aandacht, vindt hij. Zo ontwierp Pollema enkele jaren geleden Zuricher bankbiljetten en opende hij zijn eigen bank. Boven zijn winkel prijkt het opschrift ‘Zuricher Bank’. Officieel verbood De Nederlandsche Bank (DNB) hem dit, maar oogluikend werd het toegestaan. Voor de zekerheid voegde Pollema er het woordje ‘zand’ aan toe. De bank herbergt 10.000 biljetten, met watermerk en fluoriscerende draadjes, gemaakt door een gerenommeerde drukker. Pollema trots: ‘Laatst kwam hier nog een Zwitser die een setje wilde kopen.’ Hij kwam op het idee voor eigen ‘geld’ omdat zijn grootouders Sint en Botje Westra (‘armoedzaaiers’) toevallig dezelfde voornamen hadden als indertijd de muntstukken van respectievelijk 1 cent en 2,5 cent. Pollema bedacht onlangs ook het plan om elf houten bankjes op de zeedijk te plaatsen, drie met uitzicht op het dorp en acht met uitzicht over zee. ‘Bij helder weer kun je hier drie eilanden zien en Harlingen. Echt prachtig! Maar helaas gaf Rijkswaterstaat geen toestemming. Jammer.’ Het weerhoudt hem niet om nieuwe plannen te bedenken. ‘Zo denk ik dat een rodelbaan op windenergie vanaf Zurich naar Kornwerderzand een geweldig idee zou zijn.’ [ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|