Komt een Illegaal bij de dokter |
|
datum plaatsing |
23-11-07 |
medium |
Trouw |
auteur |
Marc van Dijk |
Komt een illegaal bij de dokter Medische en psychosociale hulp aan illegalen is op papier prima geregeld. De praktijk is weerbarstiger, zo wordt duidelijk bij Kruispost, een Amsterdamse huisartsenpost voor onverzekerden. ’Onevenredig veel luchtweginfecties, in deze praktijk”, vertelt arts Peter Lens van Kruispost, een armetierig ogende huisartsenpraktijk in een souterrain op de Amsterdamse Wallen. Illegalen en andere onverzekerden komen er voor medische hulp. „Luchtwegen en huid. En versleten voeten. Dat komt door het buitenleven. Nadat ze uit het asielzoekerscentrum zijn gezet, leven ze vaak een tijd op straat, vandaar. Ook veel achterstallig onderhoud. Omdat ze niet verzekerd zijn, stellen ze het uit om naar de dokter te gaan. Wat je in een normale praktijk haast niet meer ziet, een ouderwetse longontsteking, dat kom je hier nog regelmatig tegen. En tbc. Zulke knollen in de nek. Dat is tegenwoordig toch een zeldzaamheid. Hier niet.” Lens (75) is een van de medici die zich één dag per week inzetten voor Kruispost. Hij hoort bij de groep ’oude rotten’, gepensioneerde huisartsen en tropenartsen die de post draaiende houden, samen met jonkies die hier ervaring willen opdoen. Met de maatschappelijk werkers en assistenten meegerekend zijn er in totaal tachtig mensen actief. Behalve de coördinerende arts en de schoonmaker werkt iedereen er op vrijwillige basis. Het patiëntenbestand: onverzekerde mensen, van wie de overgrote meerderheid illegaal in Nederland verblijft. Het voorstel van Tweede Kamerlid Henk Kamp (VVD) om de hulp aan illegalen strafbaar te stellen, daar kunnen ze hier alleen maar hun schouders over ophalen. Want wat moet er dan gebeuren met al die mensen in die wachtkamer, die elke dag weer volstroomt en waar druk geconverseerd wordt in tientallen talen? Op papier is de medische zorg voor illegalen in Nederland goed geregeld. Toen in 1998 de koppelingswet werd ingevoerd, bestond de vrees dat de zorg voor grote groepen mensen ontoegankelijk zou worden. De koppelingswet verbindt het recht op gemeenschapsvoorzieningen met de vraag of iemand legaal in Nederland verblijft. Een verzekering afsluiten werd voor een illegaal onmogelijk. Toch bleef de meest elementaire zorg toegankelijk, want samen met de nieuwe wet werd ook een speciaal overheidsfonds in het leven geroepen. Dankzij dit ’koppelingsfonds’ kan iedere illegaal bij elke willekeurige dokter behandeld worden. De arts kan bij uitblijven van betaling zijn kosten verhalen op het fonds. Als er tenminste sprake was van ’medisch noodzakelijk handelen’ en ook de staat van onverzekerdheid een duidelijk gevolg is van de koppelingswet. Uit de dagelijkse praktijk bij Kruispost blijkt dat een aanzienlijke groep mensen de weg naar de reguliere zorg desondanks niet weet te vinden. In de documentaire ’Cross Aid Post (Kruispost)’ van Maria Mok en Meral Uslu, die vandaag op het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) in première gaat, zijn die mensen te zien. Een donkere vrouw met uitputtingsverschijnselen, een Russin die blijft raaskallen over haar hart, een Afghaan die leidt aan slapeloosheid. De kijker wordt getuige van enkele van de 6500 consulten per jaar. Waarom gaan deze mensen niet naar een ’gewone’ huisarts, ergens in de buurt van hun verblijfplaats? Volgens onderzoek dat Kruispost onder de eigen patiënten heeft laten verrichten door studenten van de Vrije Universiteit (VU), komt dit doordat de meeste illegalen niet op de hoogte zijn van de mogelijkheden die ze hebben om een arts te bezoeken. De meesten kennen het fenomeen ’huisarts’ überhaupt niet. Daar komt bij dat ze vaak bang zijn om in een systeem te belanden dat tot hun uitzetting zou leiden. „Een volstrekt ongegronde angst”, zegt Luc Tanja, bestuurslid van Kruispost. „Maar het feit dat de angst ongegrond is, neemt niet weg dat hij bestaat. Daarom is er hier zo’n enorme toeloop.” Een andere oorzaak is volgens Kruispost dat reguliere huisartsen niet altijd raad weten met deze ’lastige’ patiënten, die geen Nederlands spreken en die vaak ongebruikelijke en gecompliceerde klachten hebben. Artsen zien bovendien op tegen de papieren rompslomp die het koppelingsfonds van ze vraagt. Arts Peter Lens: „Er zijn wel plaatsen waar de huisartsen een groot deel van de zorg voor illegalen op zich genomen hebben, zoals Leiden en Den Haag. Maar het feit dat er uit het hele land, ook uit die steden, mensen hierheen komen, wijst erop dat er geen sluitend systeem is. De medische zorg voor illegalen is in de praktijk zeer slecht geregeld.” Op Kruispost roeien de artsen en de andere vrijwilligers met de riemen die ze hebben. Uitgangspunt is dat iedereen geholpen wordt, tegen betaling van vijf euro – al wordt daarbij vaak met de hand over het hart gestreken. Vanwege de gebrekkige middelen noemen de artsen Kruispost ’het enige stukje derde wereld in Nederland’. In de spreekkamers staan geen computers, men werkt met papieren patiëntenkaarten. Er is geen medicijntoevoer via verzekeraars. De post beschikt over een zelf samengesteld voorraadje in een oude kluis. Er liggen voornamelijk toevallige restanten van medicijnen van overleden patiënten van de verschillende artsen. Lens: „We zitten vaak met het probleem dat mensen geen geld hebben voor medicijnen, terwijl het koppelingsfonds in hun geval ook geen uitkomst biedt. Dan duiken we maar in onze voorraadkast. Maar daar zit niet altijd in wat je eigenlijk zoekt. Dan geef je iets waarvan je denkt: dat moet het maar doen, maar ik ben er niet helemaal gelukkig mee.” Kruispost krijgt jaarlijks twintigduizend euro subsidie van de gemeente Amsterdam – een vijfde van de totale begroting, de rest komt uit giften en de patiëntenbijdragen. Bij de subsidieverlening was er een lastige hobbel te nemen: de gemeente wilde wel bijdragen, maar zag de wet tegenover zich. Nederlandse gemeentes mogen de hulp aan illegalen niet financieel steunen. In overleg werd een oplossing gevonden: er komen bij Kruispost ook onverzekerde Nederlanders, die mag de gemeente wel subsidiëren. Het feit dat dit gemiddeld slechts zo’n zes procent van het totaal aantal hulpvragers is, tegenover negentig procent onverzekerde buitenlanders (in overgrote meerderheid illegalen), deed volgens Kruispost en de gemeente Amsterdam minder ter zake. Kruispost-bestuurslid Luc Tanja: „Kijk, dat noem ik nou constructief meedenken van de gemeente.” Tanja is niet ontevreden over de situatie. Het feit dat de post een hoog pro deo-gehalte heeft, is wat hem betreft geen bezwaar, integendeel. Kruispost is een initiatief van de christelijke gemeenschap Oudezijds 100, die in hetzelfde pand en negen nabijgelegen panden een opvanghuis en maatschappelijk werk runt. De jaarsubsidie voor het maatschappelijk werk bedraagt ruim een ton. De meerderheid van de circa 250 mensen die per jaar door het maatschappelijk werk worden geholpen zijn illegalen, patiënten van Kruispost. Dat de artsen zich moeten behelpen met beperkte middelen en het zonder betaling moeten stellen, vindt Tanja niet vreemd. „De overheid kan niet alles regelen. Het is goed dat wij dit werk kunnen doen. Het is jammer dat het nodig is, maar zolang het Koninkrijk Gods nog niet aangebroken is, zal dat wel zo blijven.” De medici denken er anders over. Peter Lens: „De zorg voor deze mensen houdt in Nederland geen centimeter over. Er komen hier vrij veel mensen met een afschuwelijk vluchtverhaal. Vrouwen die meermaals verkracht zijn. Vaak in verwachting. Depressies, posttraumatische stress. Wij zouden graag naar de afdelingen psychiatrie verwijzen van de gevestigde instellingen, maar als ze horen dat het om illegalen gaat, is er weinig mogelijk. Dus dan laten we die mensen maar bij ons terugkomen en houden we zelf therapeutische gesprekken. Enkelen van ons hebben daar toevallig ervaring in.” Gert-Jan Thomassen (72), arts: „Wij bevinden ons in een wazige gedoogzone. Eigenlijk wil men liever dat we ons hier niet mee bezighouden, maar we krijgen toch een beetje subsidie. Ik wil er beslist niet verheven over doen, maar het is wel werk dat gewoon moet gebeuren. Wij onderscheppen hier erg veel geslachtsziekten en andere besmettelijke ziekten, zoals tuberculose.” Houden de mensen van de Kruispost de illegalen niet voor de gek, bieden ze geen valse hoop? Peter Lens: „Welnee, ik zeg heel vaak: ’Waarom ga je niet terug naar je land? Daar kun je tenminste iets opbouwen’.” Luc Tanja: „Ik kan de uitgangspunten van iemand als Henk Kamp best begrijpen. Het is ongewenst dat er illegalen zijn in Nederland en dat mag je eigenlijk niet toestaan. Het biedt mensen geen perspectief om lang illegaal in een land rond te hobbelen. Als je een gezin wilt stichten, als je ziek wordt of oud – je loopt hoe dan ook tegen problemen aan.” De vraag is volgens Tanja alleen hoe je dat het beste voorkomt. „Je zult de tijd moeten nemen om met mensen te bekijken wat ze met hun leven willen en hoe ze op een verantwoorde manier terug kunnen gaan. Daar leveren wij dagelijks een bijdrage aan.” Gert-Jan Thomassen: „Het is in elk geval onverstandig en onverantwoord om te doen alsof deze patiënten er niet zijn. Waarom zijn er geen gespecialiseerde, goed geoutilleerde gezondheidscentra voor ze?” De Filippijnse Gina B. (31) verlaat de spreekkamer van dokter Lens. Ze heeft nekklachten. Iemand heeft geprobeerd haar te wurgen, zegt ze. Ze heeft pijnstillers gekregen. Naar pijnstillers is bij Kruispost buitengewoon veel vraag. Gina B. woont nu zes jaar illegaal in Nederland en werkt als schoonmaakster. Ze is aan het sparen, zegt ze. „Als ik genoeg geld heb, ga ik terug naar de Filippijnen.” Ze is erg tevreden over de dokter. Waar ze anders heen zou moeten? Ze heeft geen flauw idee. ’Medische zorg voor illegalen is slecht geregeld’ Fragmenten uit de documentaire Kruispost die vandaag in première gaat op het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam. Landelijk onderzoek De zorg aan illegalen is een landelijk probleem dat vooral op lokaal niveau tot uiting komt. De situatie bij Kruispost, de huisartsenpraktijk in Amsterdam waar medische hulp wordt geboden aan onverzekerden, is daar een voorbeeld van . Staatssecretaris Nebahat Albayrak (PvdA) van justitie laat momenteel onderzoek verrichten naar de verschillende groepen illegalen die zich in Nederland bevinden en de problemen die zij ervaren. Daarbij zal volgens het ministerie van justitie speciale aandacht worden besteed aan illegalen met ernstige medische en psychiatrische problemen. Het onderzoek wordt voorjaar 2008 afgerond. Verder werkt Justitie aan een vervolgaanpak voor de ’illegalennota’. De gemeente Amsterdam hoopt dat die meer duidelijkheid geeft over de zorg aan illegalen, ook voor gemeenten. [ < terug ] Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Indien dit artikel interessant is voor uw website, bieden wij u de mogelijkheid het te gebruiken. Neem hiervoor contact op met Nostraverus.
|
|